جلسه قرآن محسن عربی در پارک شریعتی تهران از معدود جلساتی است که طبق یک برنامه مشخص و متنوع با تلاوت فردی، جمع‌خوانی، ارائه مباحث تنغیمی و تجویدی و سیره اهل بیت(ع) با حداقل امکانات برگزار می‌شود.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، جلسه قرآن محسن عربی، مدرس و کارشناس تلاوت قرآن کریم، شب گذشته ۲۹ مهرماه، در کانون قرآن المهدی(عج) واقع در خیابان شریعتی، پارک شریعتی، با حضور قاریان و حافظان قرآن کریم، از ساعت ۱۸:۳۰ الی ۲۱:۳۰ برگزار شد.

این جلسه قرآن به سه بخش تک‌خوانی و جمع‌خوانی اعضای جلسه و سخنرانی محمدکاظم به‌نیا تقسیم شده است به صورتی که از ساعت ۱۸:۳۰ تا ۱۹:۳۰ اعضای جلسه به تلاوت آیاتی از کلام الله مجید می‌پردازند و از ساعت ۱۹:۳۰ تا ۲۰ سخنرانی محمدکاظم به‌نیا پیرامون سیره اهل بیت(ع) و از ساعت ۲۰ الی ۲۱:۳۰ بیان نکات تنغیمی و جمع‌خوانی توسط محسن عربی صورت می‌گیرد.

پس از تلاوت اعضای جلسه و ادامه درس و رفع اشکالات توسط محسن عربی، در بخش دوم این جلسه، محمدکاظم به‌نیا دقایقی به سخنرانی درباره آیاتی که امام حسین(ع) از زمان حرکت از مدینه تا مکه و از مکه تا کربلا و آیاتی که سر مبارک حضرت از کربلا تا شام تلاوت کرده است، پرداخت و گفت: سه دسته آیات در این ماجرا از امام حسین(ع) شنیده شده است؛ امام حسین(ع) در شب یک‌شنبه بیست و هشتم ماه رجب، هنگام خروج از مدینه و رهسپار شدن به سوی مکه که فرزندان، برادرزادگان و برادران حضرت نیز همراه ایشان بودند جز برادرشان محمد بن حنفیه؛ این آیه شریفه را قرائت فرمودند: «فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً يَتَرَقَّبُ قالَ رَبِّ نَجِّني مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمينَ»؛ موسی ترسان و نگران از آن جا بیرون رفت [در حالی که ] می‌گفت: «پروردگارا، مرا از گروه ستم‌کاران نجات بخش». طبق این آیه، حضرت موسی(ع) برای رهایی از شرّ فرعونیان از مصر به سوی مدین خارج شد. امام حسین(ع) با خواندن این آیه حال خروج خود را از شهر مدینه به حال خروج حضرت موسی(ع) از مصر تشبیه کرده‌اند که آن حضرت از ترس فرعون مصر ناچار به ترک شهر و دیار و فرار از شهر گردید و سیدالشهدا نیز به خاطر فرعون زمان خود مجبور به ترک دیار و خانه و کاشانه خود شدند.

به‌نیا ادامه داد: امام حسین(ع) وقتی در ماه شعبان به مکه وارد شدند، این آیه شریفه را خواندند: «و لمّا توجّه تلقاء مدین قال عسی ربّی أن یهدینی سواء السبیل؛ و چون به سوی [شهر] مدین رو نهاد [با خود] گفت: امید است پروردگارم مرا به راه راست هدایت کند».

وی در ادامه به دومین دسته از آیات تلاوت شده توسط امام حسین(ع) اشاره کرد و گفت: آیاتی که امام حسین(ع) در مسیر رهسپار شدن به سوی عراق و کربلا به مناسبت‌هایی قرائت فرمودند، به شرح زیر است و گفتنی است که امام حسین(ع) در این مسیر به کوفه نرفتند. وقتی امام حسین(ع) از مکه بیرون آمدند، فرستادگان عمر بن سعد به فرماندهی یحیی بن سعید راه آن حضرت را بستند و گفتند: «بازگرد! کجا می‌روی؟» اما امام حسین(ع) مقاومت کردند و روان شدند و دو گروه به جلوگیری همدیگر پرداختند و تازیانه‌ها به یکدیگر زدند. امام حسین(ع) و یاران آن حضرت به سختی مقاومت کردند. پس از آن، امام به راه خویش رفتند که بر او فریاد زدند: «ای حسین! مگر از خدا نمی‌ترسی؟ از جماعت بیرون می‌شوی و میان این امت تفرقه می‌اندازی!»، امام این آیه شریفه را خواندند: «لي عَمَلي وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَريئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَري ءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ؛ عمل من برای من، و عمل شما برای شماست! شما از آنچه من انجام می دهم بیزارید و من (نیز) از آنچه شما انجام می دهید بیزارم!»

این مدرس مباحث تاریخی ادامه داد: در اثنای سفر امام حسین(ع) به عراق، خبرهای ناگواری به امام(ع) رسید که شهادت جناب مسلم بن عقیل، هانی و... از آن جمله بود. وقتی خبر شهادت قیس بن مسهر صیداوی را به حضرت دادند، چشم‌هایشان پر از اشک شد و این آیه شریفه را تلاوت کردند: «مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا»؛ در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند؛ بعضی پیمان خود را به آخر بردند(و در راه او شربت شهادت نوشیدند) و بعضی دیگر در انتظارند و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود ندادند.

در ادامه این جلسه محسن عربی، دقایقی به تدریس مباحث تئوری و عملی تنغیمی پرداخت. وی در ابتدا به اهمیت نبر در تلاوت قرآن اشاره کرد و گفت: «نَبر» در اصطلاح زبان‌شناسی به معنای فشار صوتی و بالا بردن صوت در یک مقطع و بخشی از کلمه یا جمله است. «نَبر» به لهجه ارتباط پیدا می‌کند و صرفاً با معنا در ارتباط نیست، بنابر این اگر کسی می‌خواهد مثلاً به لهجه یزدی صحبت کند باید از جایگاه «نَبر» کلمات در لهجه یزدی آگاه باشد، صحبت کردن به لهجه یزدی با «نَبر» فارسی حق مطلب را ادا نمی‌کند و بالعکس، در زبان عربی هم همین قاعده صدق می‌کند.

وی با بیان اینکه نبر در تلاوت به دو بخش تقسیم می‌شود گفت: نبر مربوط به کلمه از نظر لهجه‌(کلمه‌ای) در کلمه زمانی است که بخواهیم کلمه را عربی‌تر ادا کنیم که در این صورت لهجه از فارسی به عربی تغییر خواهد کرد، البته اگر «نَبر» در جایگاه اصلی خودش قرار نگیرد، معنای کلمه تغییر نمی‌کند، اما لهجه عربی می‌شود، در واقع برای حسن اداء در تلاوت فقط توجه به قواعد کافی نیست، بلکه لهجه مهم است و توجه به نَبر کلمه‌ای، قاری را به این مرحله می‌رساند. اما نبر مربوط به جمله(مفهومی یا جمله‌ای) در این مورد قاعده «نَبر» باید روی یک جمله اجرا شود و تفاوتی که با مورد قبل دارد این است که، اگر نَبر را درست اجرا نکنیم، مفهوم جمله به هم می‌خورد.

لذا از مواردی که فصاحت را در تلاوت قرآن ایجاد می‌کند، رعایت «نَبر» در لهجه است.

وی در پایان چند نکته مهم را در باب نبر متذکر شد و گفت: کلمات عرب از یک بخش مانند(مِن) تا حداکثر هفت بخش مانند تشکیل می‌شوند. در تعیین محل «نَبر» در یک کلمه، قانون کلی آواشناسی وجود دارد و شماره‌گذاری که قرار است روی کلمه انجام دهند از آخر به اول  است. 

در پایان جلسه، اعضا به همراه محسن عربی به جمع‌خوانی آیاتی از کلام الله مجید به مدت ۴۵ دقیقه پرداختند و نفس به نفس مباحث تنغیمی را تمرین کردند. از جمله زیبایی‌های این جلسه صمیمی، حضور دانش‌آموزان با وجود تکالیف بسیار در جلسه قرآن بود که در خلال تلاوت اعضای دیگر، به اتاق مجاور رفته و تکالیف خود را انجام می‌دادند. همچنین در بحث تدارکات و پذیرایی اعضا و میهمانان جلسه، کمک حال خادم این کانون قرآن بودند.

یادآور می‌شود، جلسه قرآن محسن عربی، مدرس و کارشناس تلاوت قرآن، شنبه‌ها و چهارشنبه‌ها در کانون قرآن المهدی(عج) واقع در خیابان شریعتی، پارک شریعتی، از ساعت ۱۸:۳۰ تا ۲۱:۳۰ برگزار می‌شود.

جزئیات مرحله شهرستانی جشنواره قرآنی، علمی، هنری و ورزشی سال ۹۶-۹۷ شعب این مؤسسه اعلام شد. حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا نجفی، مدیر مرکز کشوری آموزش‌های غیرحضوری قرآن مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت جامعةالقرآن الکریم و اهل‌ البیت(ع) در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) ضمن بیان این مطلب گفت: مرحله شهرستانی جشنواره قرآنی، علمی، هنری و ورزشی سال ۹۶-۹۷  شعب این مؤسسه در دو مقطع سنی شکوفه‌ها و بزرگسالان برگزار می‌شود.
وی با اشاره به اینکه مرحله استانی این مسابقات اردیبهشت‌ماه سال ۹۷ و مرحله کشوری آن نیز تا مردادماه در قم برپا خواهد شد، عنوان کرد: مقطع شکوفه‌ها در رده سنی متولدین بهمن‌ماه ۱۳۸۰ تا سال ۱۳۸۶ شامل رشته‌های حفظ شامل اجزاء یک، سه، پنج، ۱۰، ۲۰ و حفظ کل قرآن کریم انجام می‌گیرد.
نجفی تأکید کرد: در رشته حفظ باید محفوظات به صورت پیوره باشد به جزء اجزاء ۳۰ و ۲۹ که امکان انتخاب این دو جزء به همراه سایر اجزاء در رشته یک و سه جزء وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه رشته‌های حفظ یک و سه جزء تنها در مرحله شهرستانی انجام می‌شود، تصریح کرد: نفرات اول و دوم هر رشته به مرحله استانی راه پیدا می‌کنند. همچنین مرحله شهرستانی این آزمون در طول دهه مبارک فجر به انتخاب مدیر شعب است.
نجفی با اشاره به اینکه در مقطع شکوفه‌ها تنها آزمون شفاهی انجام می‌شود، اضافه کرد: برای متسابقانی که حد نصاب لازم را کسب کنند، گواهینامه اعطا می‌شود.
دیر مرکز کشوری آموزش‌های غیرحضوری قرآن جامعةالقرآن با اشاره به اینکه مقطع سنی بزرگسالان شامل متولدین بهمن‌ماه ۱۳۸۰ به پایین هستند، عنوان کرد: این مسابقات در رشته‌های حفظ سه، پنج، ۱۰ و ۲۰ جزء و حفظ کل، ترتیل و در مقطع کارکنان و پرسنل در دو رشته حفظی ۱۰ و ۲۰ جزء  و همچنین روشندلان در دو رشته حفظ ۱۰ و ۲۰ جزء انجام می‌شود.
وی ادامه داد: این مسابقات در بخش مقاطع بزرگسالان در دو مرحله آزمون شفاهی و کتبی انجام می‌شود.آزمون کتبی به صورت همزمان پنج‌شنبه، ۱۲ بهمن‌ماه ساعت ۹ صبح برگزار می‌شود که به عنوان شرط ورودی مسابقه است.همچنین در هر شهر یک مسابقه به میزبانی شعبه بانوان و یک شعبه به میزبانی آقایان انجام می‌شود.
نجفی با تأکید بر اینکه آزمون شفاهی طی زمانی به انتخاب مدیر شعبه در ایام دهه فجر انجام می‌شود، اظهار کرد: همچنین این مسابقات در رشته‌های پژوهشی شامل مقاله‌نویسی و مسابقه کتبی تفسیر سوره حجرات، بخش هنری و ورزشی انجام می‌شود.

رئیس دارالقرآن‌الکریم استان اصفهان با تأکید بر اینکه آموزش مؤثر نیازمند تربیت مربیان با کیفیت است، گفت: بسیاری از این مربیان به خاطر احساس تکلیف در مؤسسات قرآنی فعالیت می‌کنند و مؤسسات نمی‌توانند پاسخگوی نیازهای مادی مربیان باشند.

رئیس دارالقرآن‌الکریم استان اصفهان خاطرنشان کرد: مؤسسات قرآنی باید از تمکن مالی برخوردار باشند تا بتوانند نوعی رضایتمندی نسبی را برای مربیان رقم بزنند. بسیاری از این مربیان به خاطر احساس تکلیف در مؤسسات خدمت می‌کنند، اما مؤسسات باید توانایی پاسخگویی به حداقل نیازهای مادی مربیان را داشته باشند؛ اما مؤسسات قرآنی به صورت مردمی اداره می‌شود و امروز مردم در مضیقه اقتصادی هستند و از طرف دیگر، در همه زمینه‌ها نیاز به کمک‌های خیرین وجود دارد و سهمی که از این محل به مؤسسات قرآنی تعلق می‌گیرد، مناسب نیست و آنها را با مضیقه مواجه ساخته است.

مدیر دبیرخانه طرح های ملی سازمان دارالقرآن الکریم با اشاره به اینکه آمار ارائه شده در زمینه حفظ قرآن توسط برخی دستگاه‌ها با تعریف ارائه شده از حافظ قرآن در سند طرح ملی حفظ هم‌خوانی ندارد، گفت: برای ایجاد انگیزه در معارفه خودجوش حافظان قرآن کریم به دنبال افزایش درجات حفظ قرآن کریم هستیم.

وی در پایان عنوان کرد: اراده مسئولان و علاقه‌مندان به قرآن کریم در شاخه‌های مختلف بر این است که مشکلات را رفع کنند، اما اینقدر در این حوزه نقص وجود دارد. اگر می‌خواهیم نقص‌ها برطرف شود، ابزار لازم را نیز باید در اختیار داشته باشیم. نیروی انسانی کارآمد و بودجه لازم را نیز داشته باشیم. مطالباتی که وجود دارد، تطبیقی با حمایتی که دولت باید داشته باشد، ندارد. این را آمار و اعتباراتی که تخصیص پیدا می‌کند به خوبی نشان می‌دهد. مشکلی که در زمینه بودجه نیز وجود دارد این است که در برخی مواقع بودجه‌هایی که برای قرآن تخصیص داده می‌شود صرف فعالیت‌های دیگر در حوزه‌های دیگر می‌شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین مؤمنی با بیان توصیه‌هایی برای زائران حسینی(ع) در خصوص کسب معرفت و محبت امام حسین(ع) در طول مسیر سفر، گفت: زائرین اربعین حسینی(ع)، توجه داشته باشند که اتفاقات مسیر حواس آنها را پرت و منحرف نکند. حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین مؤمنی، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، با بیان توصیه‌هایی به زائرین اربعین حسینی برای کسب فیض بیشتر در این مسیر، گفت: زمانی‌که انسان نسبت به اهل بیت(ع) معرفت پیدا می‌کند، همین معرفت باعث می‌شود فرد در گام بعدی به محبت دست پیدا کند. اگر معرفت در افراد شکل گرفت، محبت نیز در آنها ایجاد می‌شود؛ لذا کسب محبت اهل بیت(ع) با معرفت به دست می‌آید و اگر این معرفت نباشد، محبتی که می‌بینند گذرا خواهد بود.

وی افزود: پیامبر اکرم(ص) همواره ما را به کسب معرفت حسینی(ع) سفارش و به شکل‌های مختلف ما را نسبت به این موضوع متذکر شده‌اند. معرفتی که ایشان مطرح می‌کنند، این است که در وجود مقدس امام حسین(ع) اسراری است که باید در پی کشف آنها باشیم، در این صورت است که می‌توانیم همراه امام حسین(ع) شویم.

استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: زائرین امام حسین(ع) توجه داشته باشند که زمانی انسان با امام حسین(ع) و مصائب وارد شده بر ایشان و خانواده‌شان انس می‌گیرد، از رهگذر این وجود مقدس می‌تواند سالک الی الله باشد، چراکه امام حسین(ع) به اذن الهی به انسان حیات می‌بخشد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مؤمنی در ادامه توصیه کرد: باتوجه به این مسائل زائرین اربعین حسینی(ع)، توجه داشته باشند که اتفاقات مسیر حواس آنها را پرت و منحرف نکند و در طول مسیر اهل ذکر و توسل باشند؛ در این مسیر تا حد امکان به سخنان حاشیه‌ای توجه نکنند؛ چراکه اگرچه این مسیر، یک مسیر بسیار با محبت، با ابهت و همراه با معنویت است اما غفلت هم ممکن است سراغ انسان بیاید.

این واعظ مطرح کشور با تاکید بر اینکه زائران در طول مسیر نگاهشان به گنبد سیدالشهدا(ع) باشد تا هدف را گم نکنند، افزود: زائران مراقب باشند چیزی در طول مسیر ذهن آنها را از هدف اصلی منحرف نکند و تلاش کنند، با گفتن ذکر و توسل هرچه بیشتر به ابا‌عبدالله(ع) انس بگیرند.

ثبت نام در چهاردهیمن دوره مسابقات قرآن و عترت رسانه ملی تمدید شد. مهدی یوسف، دبیر برگزاری چهاردهیمن دوره مسابقات قرآن و عترت رسانه ملی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از تمدید مهلت ثبت نام در این دوره از مسابقات خبر داد و بیان کرد: با توجه به این که در مراکز استان‌ها درخواست‌هایی مبنی بر تمدید مهلت ثبت نام داشتیم و برخی از همکاران نیز در مناطق دوردست مشغول فعالیت هستند، لذا دبیران درخواست داشتند تا مهلت ثبت نام مسابقات تمدید شود و بر همین اساس علاقه‌مندان می‌توانند تا تاریخ ۱۰ آبان ماه برای ثبت نام اقدام کنند.
در این دوره از مسابقات که ویژه کارکنان شاغل، بازنشسته و خانواده‌های ایشان است، شرکت‌کنندگان می‌توانند در رشته‌های حفظ یک و پنج جزء قرآن، حفظ سوره‌های مبارکه نور و مؤمنون، مسابقه کتبی مفاهیم و معارف اهل بیت(ع)(ویژه بزرگسالان)، قرائت قرآن کریم(ویژه آقایان)، ترتیل‌خوانی قرآن کریم(ویژه بانوان)، حفظ یک جزء(نوجوانان ۷ تا ۱۵ سال)‌ و حفظ و قرائت ۱۰ سوره کوتاه جزء سی قرآن(ویژه خردسالان ۴ تا ۷ سال) شرکت کنند.
یادآور می‌شود با توجه به این‌که تا حدود یک ماه آینده این مسابقات آغاز می‌شود، احتمال تمدید مجدد مهلت ثبت نام بعید است.

بیش از ۴۰۰ قرآن‌آموز علاقه‌مند به حفظ یک جزء قرآن در دوره طرح روزانه شعبه شهرستان ملایر بیت‌الاحزان نام‌نویسی کرد‌ه‌اند. حجت‌الاسلام والمسلمین حامد علیمرادی، مدیر شعبه مؤسسه مدرسه شبانه روزی حفظ قرآن بیت‌الاحزان شعبه ملایر در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، با اشاره به اینکه طرح روزانه حفظ یک جزء قرآن  در این شعبه، عنوان کرد: طی این طرح حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ قرآن‌آموز نام‌نویسی کرده‌اند که آنه نهایتا تا عید نوروز حافظ جزء یک می‌شوند.
وی ادامه داد: طی این طرح افرادی که توانایی ورود به عرصه حفظ قرآن را دارند و آزمون حفظ یک جزء را با موفقیت سپری می‌کنند، برای دوره سال تحفیظی آینده این مدرسه شبانه‌روزی برگزار می‌شود.
علیمرادی اضافه کرد: این دوره از ابتدای آبان‌ماه آغاز می‌شود و برای هر نفر ۴۰ جلسه یک ساعت و ۳۰ دقیقه و در هفته دو جلسه در نظر گرفته شده است.

شرح آیات 2 تا 4 سوره مبارکه انفال

2إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذینَ إِذا ذُکِرَ اللّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْآیاتُهُ زادَتْهُمْ إیماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ

3الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ

4أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌکَریمٌ

ترجمه:

2 ـ مؤمنان، تنها کسانى هستند که هر گاه نام خدا برده شود، دل هاشان ترسان مى گردد; و هنگامى که آیات او بر آنها خوانده مى شود، ایمانشان فزون تر مى گردد; و تنها بر پروردگارشان توکّل دارند.

3 ـ آنها که نماز را بر پا مى دارند; و از آنچه به آنها روزى داده ایم، انفاق مى کنند.

4 ـ (آرى،) مؤمنان حقیقى آنها هستند; براى آنان درجاتى (مهم) نزد پروردگارشان است; و براى آنها، آمرزش و روزى بى نقص و عیب است.

تفسیر:

پنج صفت ویژه مؤمنان

در آیه گذشته به تناسب گفتگوئى که در امر غنائم میان بعضى از مسلمانان روى داده بود سخن از تقوا، پرهیزکارى و ایمان به میان آمد، براى تکمیل این موضوع در آیات مورد بحث صفاتِ «مؤمنانِ راستین و حقیقى» در عباراتى کوتاه و پر معنى بیان شده است.

در این آیات خداوند به پنج قسمت از صفات برجسته مؤمنان اشاره کرده که سه قسمت آن، جنبه روحانى، معنوى و باطنى دارد و دو قسمت آن جنبه عملى و خارجى.

سه قسمت اول عبارتند از: «احساس مسئولیت»، «تکامل ایمان» و «توکّل».

و دو قسمت دیگر عبارتند از: «ارتباط با خدا» و «ارتباط و پیوند با خلق خدا».

نخست، مى فرماید: «مؤمنان تنها کسانى هستند که هر وقت نام خدا برده شود، دل هاى آنها به خاطر احساس مسئولیت در پیشگاهش ترسان مى گردد» (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذینَ إِذا ذُکِرَ اللّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ).

«وَجَل» همان حالت خوف و ترسى است که به انسان دست مى دهد و سرچشمه آن یکى از این دو چیز است:

گاهى به خاطر درک مسئولیت ها و احتمال عدم قیام به وظائف لازم در برابر خدا مى باشد.

و گاهى به خاطر درک عظمت مقام و توجه به وجود بى انتها و پر مهابت او است.

توضیح این که: گاه مى شود انسان به دیدن شخص بزرگى که راستى از هر نظر شایسته عنوان عظمت است مى رود.

شخص دیدارکننده گاهى آن چنان تحت تأثیر مقام پر عظمت او قرار مى گیرد، که احساس یک نوع وحشت در درون قلب خویش مى نماید، تا آنجا که به هنگام سخن گفتن لکنت زبان پیدا مى کند و حتى گاهى حرف خود را فراموش مى نماید، هر چند آن شخص بزرگ نهایت محبت و علاقه را به او و همه دارد، و کار خلافى نیز از این شخص سرنزده است، این نوع ترس، بازتاب و عکس العمل درک عظمت است.

قرآن مجید مى گوید: لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَل لَرَأَیْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْیَةِ اللّهِ: «اگر این قرآن را بر کوه نازل مى کردیم، خاشع و ترسان و از خوف خدا شکافته مى شد».(1)

و نیز مى خوانیم: إِنَّما یَخْشَى اللّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ: «تنها بندگان عالم و آگاه از عظمت خدا، از او مى ترسند».(2)

و به این ترتیب، پیوندى میان آگاهى و خوف، همواره برقرار است، بنابراین اشتباه است، که ما سرچشمه خوف و خشیت را تنها عدم انجام وظایف و مسئولیت ها بدانیم.

آنگاه، دومین صفت آنها را چنین بیان مى کند: آنها همواره در مسیر «تکامل» پیش مى روند و لحظه اى آرام ندارند، «و هنگامى که آیات خدا بر آنها خوانده شود بر ایمانشان افزوده مى شود» (وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْآیاتُهُ زادَتْهُمْ إیماناً).

نمو و تکامل، خاصیت همه موجودات زنده است، موجود فاقد نمو و تکامل یا مرده است و یا در سراشیبى مرگ قرار گرفته، مؤمنان راستین، ایمانى زنده دارند، که نهالش با آبیارى از آیات خدا روز به روز نمو بیشتر و گل ها و شکوفه ها و میوه هاى تازه ترى پیدا مى کند، آنها همچنان مردگان زنده نما در جا نمى زنند، و در یک حال رکود و یکنواختى مرگبار نیستند، هر روز که نو مى شود فکر و ایمان و صفات آنها هم نو مى شود.

سومین صفت بارز آنها این است که: «تنها بر پروردگار خویش تکیه و توکّل مى کنند» (وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ).

افق فکرشان آن چنان بلند است که از تکیه کردن بر مخلوقات ضعیف و ناتوان هر قدر هم به ظاهر عظمت داشته باشند، ابا دارند، آنها آب را از سرچشمه مى گیرند و هر چه مى خواهند و مى طلبند، از اقیانوس بى کران عالم هستى، از ذات پاک پروردگار مى خواهند، روحشان بزرگ و سطح فکرشان بلند، و تکیه گاهشان تنها خدا است.

اشتباه نشود! مفهوم توکّل آن چنان که بعضى از تحریف کنندگان پنداشته اند، چشم پوشى از عالم اسباب و دست و روى دست گذاشتن و به گوشه اى نشستن نیست، بلکه مفهومش خودسازى و بلندنظرى و عدم وابستگى به این و آن و ژرف نگرى است، استفاده از عالم اسباب جهان طبیعت و حیات، عین توکّل بر خدا است; زیرا هر تأثیرى در این اسباب است به خواست خدا و طبق اراده او است.

* * *

پس از ذکر این سه قسمت از صفات روحانى و نفسانىِ مؤمنان راستین، مى گوید: آنها در پرتو احساس مسئولیت و درک عظمت پروردگار و همچنین ایمان فزاینده و بلندنگرى توکّل، از نظر عمل داراى دو پیوند محکمند، پیوند و رابطه نیرومندى با خدا و پیوند و رابطه نیرومندى با بندگان خدا «آنها کسانى هستند که نماز را (که مظهر رابطه با خداست) بر پا مى دارند و از آنچه به آنها روزى داده ایم در راه بندگان خدا انفاق مى کنند» (الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ).

تعبیر به اقامه نماز (به جاى خواندن نماز) اشاره به این است که نه تنها خودشان نماز مى خوانند بلکه کارى مى کنند که این رابطه محکم با پروردگار همیشه و در همه جا بر پا باشد.

و تعبیر: مِمّا رَزَقْناهُمْ: «از آنچه به آنها روزى داده ایم» تعبیر وسیعى است که تمام سرمایه هاى مادّى و معنوى را در بر مى گیرد، آنها نه تنها از اموالشان که از علم و دانششان، از هوش و فکرشان، از موقعیت و نفوذشان و از تمام مواهبى که در اختیار دارند در راه بندگان خدا مضایقه نمى کنند.

* * *

در آخرین آیه مورد بحث، موقعیت و مقام والا و پاداش هاى فراوان این گونه مؤمنان راستین را بیان مى کند.

نخست مى گوید: «مؤمنان حقیقى تنها آنها هستند» (أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً).

سپس سه پاداش مهم آنها را بیان مى کند:

مى فرماید: «آنها درجات مهمى نزد پروردگارشان دارند» (لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ).

درجاتى که میزان و مقدار آن تعیین نشده و همین ابهام دلالت بر فوق العادگى آن دارد.(3)

به علاوه آنها «مشمول مغفرت و رحمت و آمرزش او خواهند شد» (وَ مَغْفِرَةٌ).

«و روزى هاى کریم; یعنى مواهب بزرگ، مستمر و همیشگى که نقص و عیبى در آن راه ندارد و حد و حسابى براى آن نیست در انتظارشان مى باشد» (وَ رِزْقٌ کَریمٌ).

به راستى ما مسلمانان که دم از اسلام مى زنیم و گاهى آن چنان خود را طلبکار از اسلام و قرآن مى دانیم که از روى نادانى گناه عقب ماندگى ها را به گردن اسلام و قرآن مى افکنیم;

آیا اگر ما تنها مضمون این چند آیه را که روشنگر صفات مؤمنین راستین است در زندگى خود پیاده کنیم، ضعف و زبونى و وابستگى به این و آن را در پناه ایمان و توکّل از خود دور سازیم و هر روزى که بر ما مى گذرد، در مرحله تازه اى از ایمان و آگاهى گام بگذاریم و همواره در پرتو ایمان، احساس مسئولیت در برابر آنچه در اجتماعمان مى گذرد داشته باشیم، رابطه ما با خدا و خلق آن چنان قوى باشد که از همه سرمایه هاى وجود خویش در پیشبرد اجتماع انفاق کنیم روزگارمان چنین خواهد بود که امروز است؟!(4)

ذکر این موضوع نیز لازم است، که ایمان مراحلى دارد و درجاتى، ممکن است در پاره اى از مراحل به قدرى ضعیف باشد که جلوه هاى عملى قابل ملاحظه اى از خود نشان ندهد، و با بسیارى از آلودگى ها نیز بسازد.

ولى یک ایمان راسخ و حقیقى و محکم محال است از جنبه هاى عملى و مثبت و سازنده خالى شود.

و این که بعضى ها عمل را جزء ایمان ندانسته اند تنها نظرشان به مرحله بسیار پائین ایمان بوده است.

* * *

1 ـ حشر، آیه 21.

2 ـ فاطر، آیه 28.

3 ـ براى توضیح بیشتر در مورد «دَرَجَه و دَرَجات» به جلد سوم تفسیر «نمونه»، ذیل آیه 163 سوره «آل عمران» مراجعه فرمائید.

4 ـ به خاطر داشته باشیم که این جلد در دوران تبعید و مبارزه با طاغوت نوشته شده و هنوز شرایط عصر طاغوت حاکمیت داشته است.