بسم الله الرحمن الرحیم

در سلسله مطالب روزانه که توسط سایت احسن الحدیث مطالب ویژه در خصوص قرآن مجید و یا نهج البلاغه و یا صحیفه سجادیه اعلام میگردد در تاریخ ۲۰ بهمن ماه ۹۳ مطلب ذیل شرح آیه ۳ سوره مبارکه بقره برگرفته از پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی تقدیم می گردد.

الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ

(همان) کسانى که به غیب [= حقایقى که از حس پوشیده و پنهان است] ایمان مى آورند و نماز را برپا مى دارند و از نعمتهایى که به آنان روزى داده ایم انفاق مى کنند

…

۱ ـ «متقین» (پرهیزکاران) که اسلام را در تمام ابعادش پذیرا گشته اند.

۲ ـ «کافران» که درست در نقطه مقابل گروه اول قرار گرفته و به کفر خود معترفند و از گفتار و رفتار خصمانه در برابر اسلام ابا ندارند.

۳ ـ «منافقان» که داراى دو چهره اند، با مسلمانان ظاهراً مسلمان و با گروه مخالف، مخالف اسلامند، البته چهره اصلى آنها همان چهره کفر است ولى تظاهرات اسلامى نیز دارند.

بدون شک زیان این گروه براى اسلام بیش از گروه دوم است و به همین سبب خواهیم دید که قرآن با آنها برخورد شدیدترى دارد.

البته این موضوع مخصوص اسلام نیست، تمام مکتب هاى جهان با این سه گروه روبرو هستند، یا مؤمن به آن مکتب، یا مخالف آشکار، و یا منافق محافظه کار، و نیز این مسأله اختصاص به زمان معینى ندارد، بلکه در همه ادوار جهان بوده است.

نخستین آیه مورد بحث به معرفى متقین پرداخته مى فرماید: «آنها کسانى هستند که به غیب ایمان مى آورند و نماز را بر پا مى دارند، و از مواهبى که به آنها داده ایم انفاق مى کنند» (الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ).

و بدین ترتیب به سه ویژگى از پنج ویژگى پرهیزکاران (ایمان به غیب ـ اقامه نماز ـ انفاق از همه مواهب ـ ایمان به دعوت پیامبر و همه انبیاء و ایمان به رستاخیز) اشاره کرده است.

بر اساس جمله آغازین این آیه، نخستین ویژگى پرهیزکاران ایمان به غیب است.

غیب و شهود دو نقطه مقابل یکدیگرند، عالم شهود، عالم محسوسات است، و جهان غیب، ماوراء حس، زیرا «غیب» در اصل، به معنى چیزى است که پوشیده و پنهان است و چون عالم ماوراء محسوسات از حس ما پوشیده است به آن غیب گفته مى شود.

در قرآن کریم مى خوانیم: عالِمُ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحیم: «خداوندى که به غیب و شهود، پنهان و آشکار دانا است و او است خداوند بخشنده و رحیم».(۱)

ایمان به غیب، درست نخستین نقطه اى است که مؤمنان را از غیر آنها جدا مى سازد و پیروان ادیان آسمانى را در برابر منکران خدا، وحى و قیامت قرار مى دهد و به همین دلیل، نخستین ویژگى پرهیزکاران ایمان به غیب ذکر شده است.

مؤمنان مرز جهان ماده را شکافته، خویش را از چهار دیوارى آن گذرانده اند، آنها با این دید وسیع با جهان فوق العاده بزرگترى ارتباط دارند در حالى که مخالفان آنها اصرار دارند انسان را همچون حیوانات در چهار دیوارى جهان ماده محدود کنند، و این سیر قهقرائى را تمدن و پیشرفت و ترقى نام مى نهند!

در مقایسه «درک و دید» این دو، به اینجا مى رسیم: «مؤمنان به غیب» عقیده دارند: جهان هستى از آنچه ما با حس خود درک مى کنیم بسیار بزرگ تر و وسیع تر است.

سازنده این عالم آفرینش، علم و قدرتى بى انتها، و عظمت و ادراکى بى نهایت دارد، او ازلى و ابدى است. و عالم را طبق یک نقشه بسیار حساب شده و دقیق پى ریزى کرده.

در جهان انسان ها، روح انسانى فاصله زیادى میان آنان و حیوانات ایجاد کرده.

مرگ به معنى فنا و نابودى نیست، بلکه یکى از مراحل تکاملى انسان و دریچه اى است به جهان وسیع تر و پهناورتر.

در حالى که یک فرد مادّى معتقد است: جهان هستى محدود است به آنچه ما مى بینیم و علوم طبیعى براى ما ثابت کرده است.

قوانین طبیعت یک سلسله قوانین جبرى است که بدون هیچ گونه نقشه و برنامه اى پدید آورنده این جهان است.

نیروى خلاقه عالم حتى به اندازه یک کودک خردسال هم عقل و شعور ندارد.

بشر جزئى از طبیعت است و پس از مرگ، همه چیز پایان مى گیرد، بدن او متلاشى مى گردد، و اجزاى آن بار دیگر به مواد طبیعى مى پیوندند، بقائى براى انسان نیست و میان او و حیوان چندان فاصله اى وجود ندارد.(۲)

آیا این دو انسان، با این دو طرز تفکر، با هم قابل مقایسه اند؟! آیا خط سیر زندگى و رفتار آنها در اجتماع یکسان است؟

اولى نمى تواند از حق، عدالت، خیرخواهى و کمک به دیگران صرف نظر کند.

و دومى دلیلى براى هیچ گونه از این امور نمى بیند، مگر آنچه در زندگى مادى او براى امروز یا فردا اثر داشته باشد، به همین دلیل، در دنیاى مؤمنان راستین برادرى است و تفاهم، پاکى است و تعاون.

در حالى که در دنیائى که مادّى گرى بر آن حکومت مى کند، استعمار است و استثمار، خونریزى است و غارت و چپاول، و اگر مى بینیم قرآن نقطه شروع تقوا را در آیات فوق، ایمان به غیب دانسته، دلیلش همین است.

در این که آیا ایمان به غیب در اینجا تنها اشاره به ایمان به ذات پاک پروردگار است، و یا غیب در اینجا مفهوم وسیعى دارد که عالم وحى و رستاخیز و جهان فرشتگان و به طور کلى آنچه ماوراى حس است شامل مى شود، در میان مفسران بحث است.

از آنچه در بالا گفتیم که: ایمان به جهان ماوراء حس، نخستین نقطه جدائى مؤمنان از کافران است روشن مى شود که: غیب در اینجا داراى همان مفهوم وسیع کلمه مى باشد، به علاوه، تعبیر آیه مطلق است، و هیچ گونه قیدى در آن وجود ندارد که به معنى خاصى محدودش کنیم.

و اگر مى بینیم در بعضى از روایات اهل بیت(علیهم السلام)(۳) غیب در آیه فوق تفسیر به «امام غائب حضرت مهدى»(علیه السلام) شده که به عقیده ما هم اکنون زنده است و از دیده ها پنهان مى باشد، منافاتى با آنچه در بالا گفتیم ندارد; زیرا روایاتى که در تفسیر آیات وارد شده و نمونه هاى فراوانى از آن را بعداً ملاحظه خواهید کرد، غالباً مصداق هاى خاصى را بیان مى کند، بى آن که به آن مصداق محدود باشد، روایات فوق، در حقیقت مى خواهد وسعت معنى ایمان به غیب و شمول آن را حتى نسبت به امام غائب(علیه السلام) مجسم کند، حتى مى توان گفت ایمان به غیب معنى وسیعى دارد که ممکن است با گذشت زمان حتى مصداق هاى تازه اى پیدا کند.

جمله دوم آیه ویژگى دیگر پرهیزگاران را بر پا داشتن نماز مى شمارد.

«نماز» که رمز ارتباط با خدا است، مؤمنانى را که به جهان ماوراء طبیعت راه یافته اند در یک رابطه دائمى و همیشگى با آن مبدأ بزرگ آفرینش نگه مى دارد آنها تنها در برابر خدا سر تعظیم خم مى کنند، و تنها تسلیم آفریننده بزرگ جهان هستى هستند، و به همین دلیل، دیگر خضوع در برابر بت ها، و یا تسلیم شدن در برابر جباران و ستمگران، در برنامه آنها وجود نخواهد داشت.

چنین انسانى، احساس مى کند از تمام مخلوقات دیگر فراتر رفته، و ارزش آن را پیدا کرده که با خدا سخن بگوید، و این بزرگ ترین عامل تربیت او است.

کسى که شبانه روز حد اقل پنج بار در حضور خداوند قرار مى گیرد، و با او به راز و نیاز مى پردازد، فکر او، عمل او، گفتار او، همه خدائى مى شود، و چنین انسانى چگونه ممکن است بر خلاف خواست او گام بردارد (مشروط بر این که راز و نیازش به درگاه حق، از جان و دل سرچشمه گیرد و با تمام قلب رو به درگاهش آورد).(۴)

سومین جمله این آیه توجه مى دهد آنها علاوه بر ارتباط دائم با پروردگار رابطه نزدیک و مستمرى با خلق خدا دارند، و به همین دلیل سومین ویژگى آنها را قرآن چنین بیان مى کند: «و از تمام مواهبى که به آنها روزى داده ایم انفاق مى کنند».

قابل توجه این که قرآن نمى گوید: مِنْ أَمْوالِهِمْ یُنْفِقُون «از اموالشان انفاق مى کنند» بلکه مى گوید: مِمّا رَزَقْناهُم: «از آنچه به آنها روزى دادیم» و به این ترتیب، مسأله «انفاق» را آن چنان تعمیم مى دهد که تمام مواهب مادى و معنوى را در بر مى گیرد.

بنابراین مردم پرهیزگار آنها هستند که نه تنها از اموال خود، بلکه از علم و عقل و دانش، نیروهاى جسمانى و مقام و موقعیت اجتماعى خود، و خلاصه از تمام سرمایه هاى خویش به آنها که نیاز دارند مى بخشند، بى آن که انتظار پاداشى داشته باشند.

نکته دیگر این که: انفاق یک قانون عمومى در جهان آفرینش و مخصوصاً در سازمان بدن هر موجود زنده است، قلب انسان تنها براى خود کار نمى کند، بلکه از آنچه دارد به تمام سلول ها انفاق مى کند، مغز و ریه و سایر دستگاه هاى بدن انسان، همه از نتیجه کار خود دائماً انفاق مى کنند، و اصولاً زندگى دسته جمعى بدون انفاق مفهومى ندارد.(۵)

ارتباط با انسان ها در حقیقت نتیجه ارتباط و پیوند با خدا است، انسانى که به خدا پیوسته و به حکم جمله «مِمّا رَزَقْناهُم» همه روزى ها و مواهب را از خدا مى داند، نه از ناحیه خودش، عطاى خداوند بزرگى مى داند که چند روزى این امانت را نزد او گذاشته، نه تنها از انفاق و بخشش در راه او ناراحت نمى شود، که خوشحال است; چرا که مال خدا را به بندگان او داده، اما نتائج و برکات مادى و معنویش را براى خود خریده است، این طرز تفکر، روح انسان را از بخل و حسد پاک مى کند، و جهان «تنازع بقا» را به «دنیاى تعاون» تبدیل مى سازد.

دنیائى که هر کس در آن خود را مدیون مى داند که از مواهبى که دارد در اختیار همه نیازمندان بگذارد، همچون آفتاب نورافشانى کند بى آن که انتظار پاداشى داشته باشد.

جالب این که در حدیثى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم که در تفسیر جمله «وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ» فرمود: إِنَّ مَعْناهُ وَ مِمّا عَلَّمْناهُمْ یَبُثُّونَ:

«مفهوم آن این است از علوم و دانش هائى که به آنها تعلیم داده ایم نشر مى دهند، و به نیازمندان مى آموزند».(۶)

بدیهى است، مفهوم این سخن آن نیست که انفاق مخصوص به علم است، بلکه چون غالباً نظرها در مسأله انفاق، متوجه انفاق مالى مى شود، امام با ذکر این نوع انفاق معنوى مى خواهد گستردگى مفهوم انفاق را روشن سازد.

ضمناً از اینجا به خوبى روشن مى شود: انفاق در آیه مورد بحث خصوص زکات واجب، یا اعم از زکات واجب و مستحب نیست، بلکه معنى وسیعى دارد که هر گونه کمک بلاعوضى را در بر مى گیرد.

* * *

در آیه بعد، به دو ویژگى دیگر این گروه اشاره کرده است:

ویژگى اول پرهیزکاران، ایمان به تمام پیامبران و برنامه هاى الهى است، مى فرماید: «آنها کسانى هستند که به آنچه بر تو نازل شده و به آنچه پیش از تو نازل گردیده ایمان دارند و نسبت به آخرت یقین دارند» (وَ الَّذینَ یُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ وَ بِالآْخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ).

و به این ترتیب، نه تنها اختلافى از نظر اصول و اساس در دعوت انبیاء نمى بینند، که آنها را معلمان و مربیان هماهنگى مى دانند که یکى پس از دیگرى در این آموزشگاه بزرگ جهان انسانیت براى پیش بردن انسان ها در سیر تکاملیشان گام مى گذارند آنها نه تنها ادیان آسمانى را مایه تفرقه و نفاق نمى شمرند، که با توجه به وحدت اصولى آنها، وسیله اى براى ارتباط و پیوند میان انسان ها مى دانند.

کسانى که داراى این درک و دید باشند، روح خود را از تعصب پاک مى سازند و به آنچه همه پیامبران الهى براى هدایت و تکامل انسان ها آورده اند، ایمان پیدا مى کنند، همه هادیان و راهنمایان راه توحید را محترم مى شمرند.

البته ایمان به دستورات پیامبران پیشین مانع از آن نخواهد بود که فکر و عمل خود را با آئین آخرین پیامبر(صلى الله علیه وآله) که آخرین حلقه سلسله تکاملى ادیان است تطبیق دهند; چرا که اگر غیر از این کنند در مسیر تکامل خود گامى به عقب برداشته اند.

ویژگى دوم، ایمان به رستاخیز آخرین صفتى است که در این سلسله از صفات براى پرهیزگاران بیان شده است، «آنها به آخرت قطعاً ایمان دارند» (وَ بِالآْخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ).

آنها یقین دارند که انسان، مهمل، عبث و بى هدف آفریده نشده، آفرینش براى او خط سیرى تعیین کرده است که با مرگ هرگز پایان نمى گیرد، چرا که اگر در همین جا همه چیز ختم مى شد، مسلماً این همه غوغا براى این چند روز زندگى، عبث و بیهوده بود.

او اعتراف دارد: عدالت مطلق پروردگار در انتظار همگان است و چنان نیست که اعمال ما در این جهان، بى حساب و پاداش باشد.

این اعتقاد به او آرامش مى بخشد، از فشارهائى که در طریق انجام مسئولیت ها بر او وارد مى شود نه تنها رنج نمى برد که از آن استقبال مى کند، همچون کوه در برابر حوادث مى ایستد، در برابر بى عدالتى ها تسلیم نمى شود، و مطمئن است کوچک ترین عمل نیک و بد، پاداش و کیفر دارد، بعد از مرگ به جهانى وسیع تر که خالى از هر گونه ظلم و ستم است انتقال مى یابد و از رحمت وسیع و الطاف پروردگار بزرگ بهره مند مى شود.

ایمان به آخرت، یعنى شکافتن دیوار عالم ماده، و ورود در محیطى بالاتر و والاتر که این جهان، مزرعه اى براى آن، و آموزشگاهى براى آمادگى هر چه بیشتر در برابر آن، محسوب مى شود، حیات و زندگى این جهان هدف نهائى نیست بلکه جنبه مقدماتى دارد، و دوران سازندگى براى جهان دیگر است.

زندگى در این جهان همچون زندگى دوران جنینى است که هرگز هدف آفرینش انسان آن نبوده، بلکه یک دوران تکاملى است براى زندگى دیگرى، ولى تا این جنین سالم و دور از هر گونه عیب متولد نشود در زندگى بعد از آن خوشبخت و سعادتمند نخواهد بود.

ایمان به رستاخیز اثر عمیقى در تربیت انسان ها دارد، به آنها شهامت و شجاعت مى بخشد; زیرا بر اساس آن، اوج افتخار در زندگى این جهان، «شهادت» در راه یک هدف مقدس الهى است که محبوب ترین اشیاء براى فرد با ایمان و آغازى است براى یک زندگى ابدى و جاودانى.

ایمان به قیامت انسان را در برابر گناه کنترل مى کند، و به تعبیر دیگر گناهان ما با ایمان به خدا و آخرت نسبت معکوس دارند، به هر نسبت که ایمان قوى تر باشد گناه کمتر است، در سوره «ص» آیه ۲۶ مى خوانیم خداوند به داود(علیه السلام)مى فرماید: وَ لاتَتَّبِعِ الْهَوى فَیُضِلَّکَ عَنْ سَبیلِ اللّهِ إِنَّ الَّذینَ یَضِلُّونَ عَنْ سَبیلِ اللّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدیدٌ بِما نَسُوا یَوْمَ الْحِساب:

«از هواى نفس پیروى مکن که تو را از مسیر الهى گمراه مى سازد، کسانى که از طریق الهى گمراه شوند عذاب دردناکى دارند، چرا که روز قیامت را فراموش کردند».

آرى این فراموشى روز جزا، سرچشمه انواع طغیان ها، ستم ها و گناهان است و آنها هم سرچشمه عذاب شدید.

* * *

آخرین آیه مورد بحث، اشاره اى است به نتیجه و پایان کار مؤمنانى که صفات پنجگانه فوق را در خود جمع کرده اند، مى گوید: «اینها بر مسیر هدایت پروردگارشان هستند» (أُولئِکَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ).

«و اینها رستگارانند» (وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ).

در حقیقت هدایت آنها و همچنین رستگاریشان از سوى خدا تضمین شده است و تعبیر به «مِنْ رَبِّهِم» اشاره به همین حقیقت است.

جالب این که مى گوید: «عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ» اشاره به این که هدایت الهى همچون مرکب راهوارى است که آنها بر آن سوارند، و به کمک این مرکب به سوى رستگارى و سعادت پیش مى روند (زیرا مى دانیم کلمه «عَلى» معمولاً در جائى به کار مى رود که مفهوم تسلط و علوّ و استیلاء را مى رساند).

ضمناً تعبیر به «هُدىً» (به صورت نکره) اشاره به عظمت هدایتى است که از ناحیه خداوند شامل حال آنها مى شود، یعنى آنها هدایتى بس عظیم دارند.

و نیز تعبیر به «هُمُ الْمُفْلِحُون» با توجه به آنچه در علم «معانى و بیان» گفته شده، دلیل بر انحصار است، یعنى تنها راه رستگارى راه این گروه است که با کسب پنج صفت ویژه، مشمول هدایت الهى گشته اند.(۷)

* * *

نکته ها:

در آیات فوق، همه جا از فعل مضارع که معمولاً براى استمرار است، استفاده شده (یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْب ـ یُقیمُونَ الصَّلاة ـ یُنْفِقُونَ ـ وَ بِالآْخِرَةِ هُمْ یُوقِنُون) و این نشان مى دهد: پرهیزگاران و مؤمنان راستین کسانى هستند که در برنامه هاى خود، ثبات و استمرار دارند، فراز و نشیب زندگى در روح و فکر آنها اثر نمى گذارد و خللى در برنامه هاى سازنده آنها ایجاد نمى کند.

آنها در آغاز، روح حق طلبى دارند و همان سبب مى شود که به دنبال دعوت قرآن بروند و سپس دعوت قرآن، این ویژگى هاى پنجگانه را در آنان ایجاد مى کند.

* * *

«تقوا» در اصل از ماده «وقایه» به معنى نگهدارى یا خویشتن دارى است(۸) و به تعبیر دیگر یک نیروى کنترل درونى است که انسان را در برابر طغیان شهوات حفظ مى کند، و در واقع نقش ترمز نیرومندى را دارد که ماشین وجود انسان را در پرتگاه ها حفظ و از تندروى هاى خطرناک، باز مى دارد.

به همین دلیل امیر مؤمنان على(علیه السلام) «تقوا» را به عنوان یک دژ نیرومند در برابر خطرات گناه شمرده است، آنجا که مى فرماید: اعْلَمُوا عِبادَ اللّهِ أَنَّ التَّقْوى دارُ حِصْن عَزِیز: «اى بندگان خدا بدانید تقوا دژى است مستحکم و غیر قابل نفوذ».(۹)

در احادیث اسلامى و همچنین کلمات دانشمندان، تشبیهات فراوانى براى تجسم حالت تقوا بیان شده است، امیر مؤمنان على(علیه السلام) مى فرماید: …أَلا وَ إِنَّ التَّقْوى مَطایا ذُلُلٌ حُمِلَ عَلَیْها أَهْلُها وَ أُعْطُوا أَزِمَّتَها فَأَوْرَدَتْهُمُ الْجَنَّةَ…:

«…تقوا همچون مرکبى است راهوار که صاحبش بر آن سوار است و زمامش در دست او است و تا دل بهشت او را پیش مى برد…»!(۱۰)

بعضى، تقوا را به حالت کسى تشبیه کرده اند که از یک سرزمین پر از خار عبور مى کند، سعى دارد دامن خود را کاملاً برچیند و با احتیاط گام بردارد مبادا نوک خارى در پایش بنشیند، و یا دامنش را بگیرد.

«عبداللّه معتز» این سخن را به شعر در آورده است و مى گوید:

خُلِّ الذُّنُوبَ صَغِیْرَها *** وَ کَبِیْرَها فَهُوَ التَّقى

وَ اصْنَعْ کَماش فَوْقَ أَرْ *** ضِ الشَّوْکِ یَحْذَرُ ما یَرى

لاتَحْقِرَنَّ صَغِیْرَةً *** إِنَّ الْجِبالَ مِنَ الْحَصى

«گناهان را از کوچک و بزرگ ترک کن که حقیقت تقوا همین است».

«همچون کسى باش که در یک زمین پر خار با نهایت احتیاط گام بر

مى دارد».

«گناهان صغیره را کوچک مشمر که کوه ها از سنگ ریزه ها تشکیل مى شود».(۱۱)

ضمناً از این تشبیه به خوبى استفاده مى شود: تقوا به این نیست که انسان انزوا و گوشه گیرى انتخاب کند، بلکه باید در دل اجتماع باشد و اگر اجتماع آلوده بوده خود را حفظ کند.

در هر صورت این حالت تقوا و کنترل نیرومند معنوى، روشن ترین آثار ایمان به «مبدأ» و «معاد» یعنى خدا و رستاخیز است، و معیار فضیلت و افتخار انسان و مقیاس سنجش شخصیت او در اسلام محسوب مى شود تا آنجا که جمله «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ» به صورت یک شعار جاودانى اسلام در آمده است.(۱۲)

على(علیه السلام) مى فرماید: إِنَّ تَقْوَى اللّهِ مِفْتاحُ سَداد وَ ذَخِیرَةُ مَعاد وَ عِتْقٌ مِنْ کُلِّ مَلَکَة وَ نَجاةٌ مِنْ کُلِّ هَلَکَة: «تقوا و ترس از خدا، کلید گشودن هر در بسته اى است، ذخیره رستاخیز، و سبب آزادى از بردگى شیطان و نجات از هر هلاکت است».(۱۳)

ضمناً باید توجه داشت تقوا داراى شاخه ها و شعبى است، تقواى مالى و اقتصادى، تقواى جنسى، و اجتماعى، و تقواى سیاسى و مانند اینها.

* * *

۱ ـ حشر، آیه ۲۲٫

۲ ـ اقتباس از «قرآن و آخرین پیامبر».

۳ ـ «نور الثقلین»، جلد اول، صفحه ۳۱ ـ «بحار الانوار»، جلد ۵۱، صفحه ۵۲، و جلد ۵۲، صفحه ۱۲۴٫

۴ ـ درباره اهمیت نماز، و اثرات فوق العاده تربیتى آن در ذیل آیه ۱۱۴ سوره «هود» بحث کافى کرده ایم (به تفسیر نمونه، جلد نهم، صفحه ۲۶۷ مراجعه شود).

۵ ـ درباره انفاق و اهمیت و اثرات آن به جلد دوم تفسیر «نمونه»، ذیل آیات ۲۶۱ تا ۲۷۴ سوره «بقره» مراجعه شود.

۶ ـ «مجمع البیان» و «نور الثقلین»، ذیل آیه مورد بحث ـ «بحار الانوار»، جلد ۹۳، صفحه ۴، و جلد ۲، صفحه ۱۷، حدیث ۳۸، و صفحه ۲۱، حدیث ۵۹٫

۷ ـ نویسنده تفسیر «المنار» اصرار دارد که تکرار «اولئک» در آیه فوق را، اشاره به دو گروه بگیرد، گروه اول کسانى هستند که داراى سه صفت ایمان به غیب، بر پا داشتن نماز و انفاق مى باشند، و گروه دوم کسانى که ایمان به وحى آسمانى و رستاخیز دارند، این تفسیر بسیار بعید به نظر مى رسد; چرا که این پنج صفت همه صفات ویژه یک گروه و همه با هم پیوسته است و تفکیک میان آنها نادرست است.

۸ـ «راغب» در کتاب «مفردات» مى گوید: «وقایه» به معنى نگهدارى اشیاء است در برابر امورى که به آنها زیان و آزار مى رساند، و «تقوا» قرار دادن روح است در یک پوشش حفاظتى در برابر خطرها، و لذا گاهى تقوا را به خوف تفسیر کرده اند، در حالى که خوف، سبب تقوا مى شود و در عرف شرع، تقوا به معنى خویشتن دارى در برابر گناهان است و «کمال تقوا» آن است که از مشتبهات نیز اجتناب شود.

۹ ـ «نهج البلاغه»، خطبه ۱۵۷ ـ مشابه این سخن با کمى تفاوت از امیر مؤمنان(علیه السلام) نقل شده که فرمود: «اعلموا عباد اللّه ان التقوى حصن حصین و الفجور…» («بحار الانوار»، جلد ۷۵، صفحه ۶۲، حدیث ۱۴۵ ـ «تحف العقول»، صفحه ۲۲۳، انتشارات جامعه مدرسین).

۱۰ ـ «نهج البلاغه»، خطبه ۱۶ ـ «کافى»، جلد ۸، صفحه ۶۷، حدیث ۲۳ ـ «بحار الانوار»، جلد ۸، صفحه ۱۸۳، حدیث ۱۴۵٫

۱۱ ـ تفسیر «ابوالفتوح رازى»، جلد اول، صفحه ۶۲ ـ «مجمع البیان»، ذیل آیه ۲ سوره «بقره» ـ تفسیر «قرطبى»، ذیل آیه ۲ سوره «بقره».

۱۲ ـ حجرات، آیه ۱۳٫

۱۳ ـ «نهج البلاغه»، خطبه ۲۳۰ ـ «بحار الانوار»، جلد ۷۰، صفحه ۸۳ ـ «غرر الحکم»، صفحه ۲۷۲ (انتشارات دفتر تبلیغات)

دریافت فایل صوتی

حجم : ۴ MB

زمان : ۳۵:۳۸ دقیقه

در سلسله مطالب روزانه که توسط سایت احسن الحدیث مطالب ویژه در خصوص قرآن مجید و یا نهج البلاغه و یا صحیفه سجادیه اعلام میگردد در تاریخ ۱۸ بهمن ماه ۹۳ مطلب ذیل، با موضوع مسئولیت در قبال صله ارحام برگرفته از سایت راسخون تقدیم می گردد.

دریافت فایل صوتی

حجم : ۶٫۹ MB

زمان : ۱۵:۵۶ دقیقه

در سلسله مطالب روزانه که توسط سایت احسن الحدیث مطالب ویژه در خصوص قرآن مجید و یا نهج البلاغه و یا صحیفه سجادیه اعلام میگردد در تاریخ ۱۴ بهمن ماه ۹۳ مطلب ذیل از بیانات درس اخلاق حضرت آیت الله محمد شجاعی (فایل صوتی) در خصوص اینکه شیطان اعمال بندگان را تزئین می کند، همه انسانها در معرض تزئین شیطان قرار دارند مگر مخلصین برگرفته از سایت راسخون تقدیم می گردد.

دریافت فایل صوتی

حجم : ۴ MB

زمان : ۳۵:۱۰ دقیقه

آثار منتشر شده از استاد فرزانه دکتر محمد علی انصاری

آثار مکتوب

تفسیر ترتیبی:

• تفسیر ترتیبی مشکاة
تفسیر ترتیبی مشکاة (جلد یک، دو، سه، چهار، پنج و شش تا آخر سوره مبارکه بقره)

• تفسیرسوره مبارکه حجرات

• تفسیر سوره مبارکه لقمان

• تفسیر سوره مبارکه واقعه

تفسیر موضوعی:

• زن از منظر قرآن کریم (بازنویسی و مأخذیابی و ویرایش جدید)
این کتاب، دربرگیرندۀ تفسیر و توضیح بیش از ۲۰۰آیه از آیات کریمۀ قرآن است که به توصیف جایگاه بانوان در کلام خدا، احکام مربوط به آن‌ها و تبیین زوایای گوناگون وجودی زن در معارف الهی می‌پردازد. دراین نوشتار مباحثی طبقه‌بندی شده و منسجم و منظّم از موضوعات همپیوند با زنان، در قرآن کریم به علاقه‌مندان آموزه‌های وحیانی، در هشت بخش کلی زیر پیشکش شده است: ۱- خلقت زن به روایت قرآن ۲- سرنوشت زن در عصر جاهلی ۳- کرامت زن در قرآن ۴- نقش‌های ویژة زن در زندگی ۵- ویژگی‌های فقهی و حقوقی زنان ۶- الگوهای مثبت و منفیِ زن در قرآن کریم ۷- سیمای زن در جهان آخرت ۸- کامل‌ترین الگوی زن در قرآن کریم

• گام‌های موفقیت ؛ با تصحیح (بازنویسی و مأخذیابی و ویرایش جدید)
این کتاب شرح مشتاقانه‌ای است در پهنة کلام الهی و حکایت سلوکی است تا ستیغ کامیابی و سعادت؛ گام‌های موفقیت دستاورد سلسله مباحث قرآن‌پژوهی است؛ سلسله مباحثی که شرح هشت پله تا ملاقات خداست که از فکر آغاز شده و تا مقام رضا پایان می‌پذیرد. گام‌های رسیدن به موفقیت که هریک فصل جداگانه‌های را در این نوشتار به خود اختصاص داده عبارتند از: گام اول: فکر؛ گام دوم: ذکر؛ گام سوم: شکر؛ گام چهارم: علم؛ گام پنجم: محبت؛ گام ششم: صبر؛ گام هفتم: توکل؛ گام هشتم: رضا. گفتنی است این مجموعه در پاییز ۸۵ در دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد ارائه شده و در سال۸۹ جامة کتابت بر تن پوشیده است.

• بت نفس
با توجه به این که گام نهادن در مسیر کمالِ نفس و شکوفائیِ حقیقت وجودیِ انسان جز با شناخت به موانع درونی نفس و چاره‌اندیشی برای آن‌ها میسور نمی‌شود و بی‌توجهی به شناخت آسیب‌های نفس، تاوانی بس سنگین بر دوش انسان خواهد نهاد در این دفتر(دفتر اول) پنج آسیب مهم نفس یعنی تکبر، خودستایی، غفلت، تزیین و تسویل و قساوت قلب با التفات به آیات شریفة قرآن بررسی شده و به سلک نوشتار درآمده تا به رهپویان سلوک در وادی «معرفة النفس» تقدیم شود.

مفاهیم قرآنی:

• بر بال قرب
از جستارهای پردامنه‌ای که از دیرباز در میان مسلمانان مطرح بوده و در سدة اخیر به‌دلیل پیداش برخی گروه‌های کژاندیش در بستر اسلام گسترش بیشتری پیدا کرده‌ است، چرایی واسطه قرار دادن انبیاء و اولیاء در پیشگاه حضرت باریتعالی، یا همان موضوع توسل است. اما در میان مذاهب اسلامی، دو نگرش کاملا متضاد و متناقض دربارة این مسآله وجود دارد؛ برخی مانند وهابیون آن را با اصل توحید ناسازگار دانسته و حکم به بطلان آن داده و آن را بدعت می‌دانند. در مقابل، بیشتر مسلمانان بر این باورند که توسل نه‌تنها با توحید ناسازگار نیست، بلکه عاملی مفید و سازنده برای رهایی از مشکلات و رسیدن به مقاصد است. بر بال قرب چهارمین دفتر از مجموعه مفاهیم قرآن‌کریم است که تبیین این مفهوم را در بر دارد.

• بزم دوزخیان
درکتاب بزم دوزخیان که پنجمین دفتر از سلسله مباحث مفاهیم قرآنی است رذیله «غیبت» که یکی از آفات زیانبار اخلاقی است و عمدتا از طریق زبان بروز پیدا می‌کند بررسی شده است و این نوشتار به بازشناسی و تبیین این مفهوم در پرتو رهنمودهای انسان‌ساز قرآن و عترت می‌پردازد. برخی سرفصل‌های کتاب عبارتند از: معنای لغوی و اصطلاحی غیبت، حقیقت ملکوتی غیبت، بررسی ریشه‌های غیبت، آثار و پیامدهای غیبت،مصادیق مجاز غیبت، درمان غیبت، غیبت از منظر روایات و … .

• زلال آب در آیینه وحی
قرآن حلقه واسطه میان خداوند و بندگان او و جلوه‏گاه اسرار رستن از خود و به حضرت دوست پیوستن است. آنچه قرآن به بشریّت تعلیم مى‏دهد، حدیث خوب شناختن و پسندیده زیستن و نیکو رسیدن است. و کمال آدمى را هنگامى مى‏توان به نظاره نشست که توفیق رفیق شده و تکامل و ارتباط مقبول و کارآمد در ارتباط با خالق و مخلوق و خود و طبیعت حاصل شود. بخش ارتباط با طبیعت، یکى از ابعاد وجودى قرآن کریم است. خداوند متعال در این باب، انسان‏ها را به شناخت و انس و مهرورزى و استفاده بهینه از جهان پیرامون دعوت مى‏نماید. از این باب است که آسمان، زمین، کوه، دشت، دریا و دیگر مواهب طبیعى حضور جدّى در قرآن یافته‏اند و همگونى میان طبیعت و شریعت در لابه‏لاى سطور قرآن کریم دیده مى‏شود. تذکّر به منابع آب و صفات و خصوصیات آن نیز بخشى از موضوعات قرآن است که حضور شادابى در آیینه وحى دارد. در این نوشتار سعی شده تا به گوشه‏اى از اشارات الهى در قرآن به این عنصر حیاتى پرداخته شود.

• آخرین امید
پیرامون مفهوم و مضمون «شفاعت» از دیرباز تاکنون، نقدها و نقّادى‏هاى گوناگون صورت پذیرفته است و عرصه این اعتقاد همچنان جولانگاه سخن‏پردازى خواهد بود. شفاعت از جمله مفاهیمى است که در ادیان توحیدى و به خصوص دین اسلام بدان پرداخته شده و البته نگرش‌هاى مختلفى به این مفهوم دیده مى‏شود؛ گروهى آن را پذیرفته و به آن عقیده دارند و عده‏اى دیگر آن را باطل و مردود مى‏شمارند و جمعى دیگر حقانیت آن را همراه با شرایط و ویژگی‌هایى مجاز مى‏دانند. در قرآن کریم بیش از سى آیه پیرامون این مفهوم آمده است که در این نوشتار مختصر برآنیم تا به این مسئله از دیدگاه قرآن بنگریم و زوایاى مختلف این موضوع را بشکافیم و حتى‏الامکان ابهامات مختلف دربارة آن‌را برطرف سازیم.

• رحمت جاری
رزق از مفاهیم بنیادینی است که در کلام وحی عنایت ویژه‌ای به آن شده است. پیچیدگی‌های نهفته در این مبحث همواره سوالات فراوانی را برای مسلمانان ایجاد می‌کرد که سبب شده پیشوایان دین اهتمام ویژه‌ای به شفاف‌سازی و رفع ابهامات این مقوله داشته‌باشند که نتیجه آن نیز گستره وسیعی از معارف ناب الهی است که رهگشای پویندگان طریق هدایت در طول تاریخ اسلام بوده است. کتاب رحمت جاری سومین دفتر از مجموعه کتب مفاهیم قرآنی است که در قطع جیبی و ۱۱۲صفحه به تبیین و بازشناسی مفهوم «رزق» در پرتو کلام وحی و زلال عترت اختصاص یافته است. برخی مباحث کتاب بدین شرح است: اقسام رزق، رزق مادی و معنوی، رزق بی‌حساب، عوامل جلب روزی، رابطه رزق و موقعیت انسان‌ها، وظایف ثروتمندان، وظایف نیازمندان، …

• شکوه وصال
«صلوة» از برجسته‌ترین واژگان قرآنی و مفاهیم متعالی آیین آسمانی اسلام و عمود این دین مبین است؛ فریضه‌ای که رکن و اساس اصلی دینداری معرفی شده و مبنای پذیرش و قبولی اعمال قرار داده‌شده است. بی‌تردید، توصیف عظمت و شکوه این ستون استوار و برشمردن آثار فردی، اجتماعی، معنوی و برکات همه جانبه و منبعث ازآن، رسالتی خطیر محسوب می‎شود. این کتاب دومین دفتر از مجموعه «مفاهیم قرآنی» با موضوع نماز در پرتو کلام وحی و زلال عترت در۲۰۰ صفحه و قطع پالتویی است و برخی از سرفصل‌های آن به شرح زیر است: جایگاه نماز در مسیر حرکت رسولان الهی، تعریف لغوی و اصطلاحی (صلاة)، اهمیّت و جایگاه نماز، مفاهیم همراه با نماز، تعریف برخی عناصر نماز: « قنوت، رکوع، سجود»، آثار نماز و نتایج تربیتی و اخلاقی آن، اثربخشی نماز در رفع مشکلات، اثربخشی نماز در نصرت الهی به انسان‌ها، شروط قبول نماز،…

نهج البلاغه:

• منشور تربیت
منشور تربیت ششمین دفتر از مجموعه گرانسنگ درس‌های نهج البلاغه، شرح نامة سی‌و‌یکم از مجموعه نامه‌های امیرالمومنین، علی بن ابی طالب علیه‌السلام است. هرچند که سرتاسر نهج البلاغه امام مشحون از تعالیم حیات‌بخش و آموزه‌های حکیمانة انسان‌ساز است؛ اما گاه امام به‌طور ویژه بر مسند تربیت می‌نشیند و آمیزه‌ای از عرشی‌ترین رمز و رازهای سودمند و شگفتِ این وادی را به بشر ارزانی می‌دارد و در این میان نامه سی‌و‌یکم جایگاه ممتازی دارد. این نامه از دیدگاه بیشترِ صاحب‌نظران و بدون هیچ غلوّی، جامع‌ترین و مهم‌ترین منشور تربیتی اسلام و کامل‌ترین دستورالعمل انسان‌شدن در قاموس معارف توحیدی است. در واقع، این نامه از منظر امام العارفین علیه‌السلام نقشة راهنمایی برای سلوک و تهذیب و مرام‌نامه‌ای برای تکامل نفس شمرده می‌شود

• شکر و شکایت
با تصحیح (بازنویسی و مأخذیابی و ویرایش جدید) شکر‌و‌شکایت دومین دفتر از مجموعه گرانسنگ درس‌های نهج البلاغه و شرح نامة امیرالمومنین به عثمان بن حنیف انصاری یا همان نامه۴۵ است که در ۳۷۱صفحه شرح شده است. این نامه از نامه‌های مهم نهج البلاغه است که درس‌های فراوانی به همه پویندگان راه حق علی الخصوص زمامداران و مسئولان کشورهای اسلامی داده و ایشان را به ساده‌زیستی و تقوا دعوت نموده و آن را لازمة مسئولیت خطیر رهبری جامعه اسلامی برمی‌شمارد.

• گلبانگ رهایی
گلبانگ رهایی چهارمین دفتر از مجموعه گرانسنگ درس‌های نهج البلاغه، شرح خطبة ۱۹۳ معروف به خطبة همام است. در این خطبه صفات و روحیات متقین در حدود۱۱۰صفت شرح داده شده است. تقوی در نهج البلاغه ناب‌ترین گوهر و دْرّ ثمین شاهواری است که از اقیانوس معارف علوی به کرّات صید می‌شود و در هر بار درخششی نو و چشم‌نواز دارد. امام(ع) در سراسر نهج البلاغه حکایت‌های متقین را بیان فرموده و افق‌هایی نو را دربارة این حقیقت الهی بازمی‌گشاید اما از میان همه آنچه امام(ع) در باب تقوی فرموده است، این خطبه مقامی فراتر و مرتبتی فزون‌تر دارد زیرا در اینجا به بهانة زنده‌دلی تشنه‌کام که جز به مشاهده و روئیت اوصاف متقین از زبان حضرت قانع نمی‌شود و دست آخر جان بر سر این ابرام و الحاح می‌گذارد، لب گشوده و قاطبه زوایای نهان و عیان حیات طیبه اهل تقوی را به نمایش می‌نهد. به جرأت می‌توان گفت این کلام امام، جامع‌ترین نقشه راه حصول به فضیلت و تقوی و کامل‌ترین متن درباره این حقیقت نجات‌بخش تمام معارف دینی اسلام است که در این کتاب در۳۹۸ صفحه شرح شده.

• عارفانه
وصف حالِ شوریدگانِ وادی معرفت و بیان آفاق سیر این جماعت و تذکر به الطاف و ظرائف این سلوک عارفانه و بیان اسباب این طریق، جذابیت فوق‌العاده‌ای دارد اما هنگامی مضاعف می‌شود که این اسرار از زبان صاحب سرّی شنیده شود که متصل به سرچشمة زلال عرفان الهی و حقایق ربانّی است، انسانی که وادی‌به‌وادی همة مراتب معرفت را طی نموده و سخن دلنواز او شمّه‌ای از شهود عارفانة اوست. امام‌علی(ع) در مجموعة خطبه‌ها و نامه‌های موجود در نهج البلاغه گاه مستوای سخن را فراتر از درک عقول می‌برد و پرده از حقایق و رازهای ناگفته برمی‌دارد که خطبة نورانی۲۲۲ از جملة این موارد ناب و گران‌بهاست. در این خطبه، حضرت به بهانة مفهوم ذکر و توصیف اهل آن از سینة سوخته و شرحه‌شرحة خویش شرح دردِ اشتیاق جانان سر داده و به جلوه‌هایی از اشراق حضرت حق بر جان فرزندان آدم اشارت فرموده و به حال‌و‌هوای واصلان به مراتب بلند عرفان و شمه‌ای از راز و رمزهای توفیق در این مسیر می‌پردازد. کتاب عارفانه که پنجمین دفتر از سلسله کتب درس‌های نهج البلاغه است در هفت گفتار و۳۰۴صفحه این خطبة عرفانی را شرح داده است.

• بهار دل‌ها
بهار دل‌ها سومین دفتر از مجموعه گرانسنگ درس‌های نهج البلاغه و شرح خطبة۱۷۶ است. در این خطبه امام(ع) مردم را موعظه فرموده و فضائل قرآن را بیان کرده و از بدعت ها نهی می‌نمایند. خطبه۱۷۶ شامل بخش‌های مختلفی است از جمله اهمیت قرآن و ذکر ویژگی‌هایی برای شناخت بهتر این تحفۀ آسمانی، مسائل و ریزه‌کاری‌های اخلاقی چون مراقبت از زبان، اقسام ظلم و مواعظی کوتاه درباره اصلاح نفس. در چند جای خطبه حضرت نکات زیبایی را دربارة کلام وحی مطرح می‌فرمایند که از آن میان این جمله جان‌افزا و روح‌نواز جلوه‌ای دیگر دارد: «فإنّها ربیعُ القلوب» همانا قرآن بهار دل‌هاست. این مجموعه نیز با نظر به شرافت آیات وحی و طراوت کلام مولا علی(ع) بهار دل‌ها نام گرفته باشد که سبب بهاری شدن دل‌ها شود.

• فروغ حکمت
فروغ حکمت نخستین دفتر از مجموعه گرانسنگ درس‌های نهج البلاغه و شرح نامه امام‌علی(ع) به حارث همدانی یا همان نامه۶۹ است. این نامه مجموعه‌ای از نصایح و اوامر و نواهی و دستوراتی برای بهتر زیستن در جهات معنوی و دنیایی و در واقع یک دوره علم اخلاق به‌طور فشرده است که عمل به آن به‌یقین مایه سعادت دنیا و آخرت هر انسانی است. امام(ع) در این نامه ۳۳ دستور را به مخاطبان مطرح می‌فرمایند برخی از این مفاهیم که در این کتاب طی۱۴ درس در ۳۹۲صفحه تشریح شده عبارتند از: زیستن سعادتمندانه در پرتو تعالیم قرآن و عترت؛ تعاریف موت و مرگ؛ تعریف واژگان کاربردی در فرونشاندن خشم (حلم، صفح، عفو، کظم)؛ مفهوم حقیقی صبر؛ آثار مبارک و نامبارک معاشرت پسندیده و ناپسند و …

زلال عترت:

• عرفان خورشید
در آسمان پهناور امامت، منزلت والای امام علی بن موسی الرضا(ع) این شمس الشموس پهنۀ ولایت الهی آشکار است؛ شخصیتی که بر ملک رضا فائق آمد و به برترین مقام قرب جانان دست یافت. بدیهی است که معرفت و شناخت به مقام شامخ و مرتبۀ والای این حضرت تنها راه حقیقیِ کوفتنِ دربخانۀ قرب این حجت بالغۀ الهی است و کتاب عرفان خورشید تلاشی در طیّ این وادی است. این کتاب از دو بخش امام‌شناسی و فضائل و مناقب امام رضا(ع) تشکیل شده که برخی فصول آن عبارتند از: شناخت امام؛ ابعاد علمی و عملی زندگی امام رضا(ع)؛پرتویی از سیرۀ امام رضا(ع)

• حسن ختام
تاریخ نشان داده ماندگارترین چهره‌های حیات بشری در طی ادوار هزاران‌سالة حضور انسان در کرة خاک، پیامبران و رسولان الهی و انسان‌های وارسته‌ای هستند که در مکتب ایشان درس آموخته‌اند و در این میان، پیامبر اکرم(ص) حلقة پایانی و زنجیرة انتهایی رسالت و خاتم‌الانبیاء والمرسلین است؛ بزرگ انسانی که خداوند سبحان مواریث تمام انبیاء پیشین را به‌لحاظ اندیشه و شجاعت و فضیلت در وجود او به‌ودیعه نهاده و حتی اطاعت از او را قرین با اطاعت خود قرار داده است. کتاب حسن ختام با تمسک به آیات شریفة وحی، به بیان ویژگی‌های برجستة پیامبر اکرم(ص) پرداخته و در دوفصل پایانی به تحلیل دو مسئلة مهم مطرح‌شده دربارة ایشان، یعنی عصمت و خاتمیت اهتمام ورزیده است.

• آفتاب آمد دلیل آفتاب
از موضوعات مهم مطرح‌شده در زمان حیات نورانی پیامبر گرامی اسلام(ص) مسئله تعیین سرنوشت امت اسلام پس از حیات با برکت ایشان و پاسخ به این سوال است که آیا رسول خدا(ص) به آینده امت اسلام و سرنوشت جامعه اسلامی پس از خود تعهدی داشته و رهنمودی برای امت ارائه نموده است یا خیر؛ بر اساس پاسخ‌گویی به این سوال امت اسلام به دو خطِ فکری عمده تسنن و تشیع تقسیم شدند. شیعیان معتقدند رهبری امت اسلام پس از پیامبر(ص) همانند سایر انبیای الهی بر اساس انتصاب است و دلایل عقلی و نقلی را در این بین ارائه می‌کنند و معتقدند برای اثبات این نظریه باید در ابتدا به سراغ قرآن رفت و به آیاتی استدلال کرد که اثبات می‌کند نظریه خلافت و امامت انتصابی از سوی حضرت باریتعالی برای امت و جانشینی پیامبر(ص) است و پس از قرآن گواه صادق، قول و عمل رسول خداست. در این نوشتار ابتدا به شرح و تحلیل این آیات پرداخته‌ شده تا روشن شود که «آفتاب آمد دلیل آفتاب». درانتها نیز خطبه غدیر و سند آن به اختصار بررسی می‌شود.

• بانوی تطهیر
گفتن و نوشتن در شأن و منقبت بانویی که ثمرۀ بوستان رسالت و تکیه‌گاه آسمان ولایت و مام نخل امامت است به‌حق دشوار و خطیر می‌نماید و دست نمی‌دهد مگر با استمداد از آستان همین ماه‌بانوی هستی؛ آنچه در این نوشتار تحت عنوان بانوی تطهیر گردآمده و دفتر اول از این بوستان است، حاصل مباحثی است که در چندین سال متوالی در شهر مقدس قم و در جوار مضجع تابناک حضرت فاطمه معصومه(س)، در مناسبت‌های مرتبط با صدیقه کبری(س) و درباره ابعاد گوناگون شخصیت منور این اسوۀ بشریت ایراد شده است. برخی فصول این کتاب عبارتند از: مراتب وجودی حضرت زهرا(س)؛ تمام و کمال فاطمی؛ فاطمه(س) انسان کامل قرآنی؛ چرا فاطمه فاطمه است؛ …

• دولت موعود
کتاب دولت موعود دربارة ابعاد مختلفِ شخصیت و حکومت حضرت ولی‌عصر(عج) است و از آنجا که ابعاد وجودی حضرت بسیار گسترده و کمالاتشان برتر از درک انسان‌های عادی است، کتاب سعی ناچیزی در مسیر معرفتِ بیشتر به ساحت مبارک ایشان است که در هفت فصل سامان‌دهی شده. نام کتاب نیز با عشق و آرزوی تعجیل در ظهور حضرتش و برپایی حکومت جهانی او دولت موعود انتخاب شده است. در پایان کتاب نیز با الحاق چکامه‌ای دلربا از سروده‌های مولف محترم، به لطافت و حسن کتاب افزوده‌ایم که تقدیم تمام عاشقان یوسف مصرِ وجود شده است. برخی موضوعات کتاب عبارت‌اند از: پرتویی از کمالات مهدوی، اثبات مهدویت، مفهوم غیبت، فلسفه غیبت، سرفصل‌های حکومت امام عصر(عج)، پیوند توحید و عدالت در دولت مهدوی، ابعاد جهانی مهدویت، مفهوم انتظار، وظایف منتظران

• اشراق غدیر
مجموعه مباحث پیرامون حقیقت غدیرخم

شرح حدیث:

• نسیم رمضان
رمضان، ماه قرآن، هر ساله با شرایط خاص و حال وهواى معنوى خویش جویندگان کمال و تقواى الهى را به میهمانى فرامى‏خواند و از ثمرات خود بهره‏مند مى‏سازد. سالیان سال است که محققان، دانشمندان و سخنوران قلم و کلام خود را به سخنان پر مغز نبىّ رحمت تطهیر و معطّر مى‏کنند، گفتارى که در آخرین روزهاى ماه شعبان ایراد گردید و به خطبه شعبانیه معروف گشت و هنوز هم در ایام این ماه مبارک مى‏بینیم و مى‏شنویم که: «قد اقبل الیکم شهر اللَّه بالبرکة و الرحمة و المغفرة» رسول خدا(ص) در آغاز این گفتار کریم به امتیازات شهراللَّه و این ماه با عظمت اشاره مى‏فرماید و سپس دستوراتى را به‏عنوان شرح وظائف مسلمانان در این ماه برمى‏شمارد و در پایان نیز به گوشه‏اى از فضیلت حضرت امیرالمؤمنین على‏علیه‏السلام و ارتباط این بزرگ دانش‏آموخته مکتب خود با رمضان، اشاره مى‏فرماید. کتاب نسیم‌رمضان در ۱۱۶صفحه شرح این خطبه نورانی است.

مدیریت اسلامی:

• ملک سلیمان ؛ با تصحیح (بازنویسی و مأخذیابی و ویرایش جدید)
کتاب حاضر از سلسله مباحث مدیریت‌اسلامى است و در آن قسمتى از سیر حضرت سلیمان در سوره نمل (آیات ۱۵ الى ۴۴) بررسی و از خلال آن چهارده اصل از اصول مدیریت قرآنى استخراج شده‌است. این کتاب به‌طور اجمالی جایگاه مدیریت در قرآن را بررسی می‌کند و برخی اصول استخراج شده آن عبارتند از: اصل تفقّد و نظارت، اصل تکریم و تشخّص، اصل عزت و شرافت، اصل دورى از غرور و توهّم، اصل کتمان و پوشیده‏کارى و… .

• پرتویی از مدیریت نبوی
کتاب پرتویی از مدیریت نبوی سومین دفتر از مجموعه مدیریت اسلامی است که نگرشی نو به ارزش‌ها و روش‌های مدیریتی پیامبر اسلام(ص) است و بر مبنای واخوانی آیات قرآن و انعکاس این مفاهیم در لابلای طنین دلنواز وحی استوار شده. مفاهیم این کتاب جستاری دقیق در آیه‌هایی است که خداوند در آن‌ها روش‌های علمی و عملی رسالت پیامبرِ خود را بازگو فرموده است. کتاب در ۱۵۳صفحه و هفت فصل به علاقه‌مندان تقدیم شده و برخی موضوعات آن عبارتند از: دین‌گرایی در جهان معاصر و ضرورت مراجعه به قرآن کریم، ویژگی‌های شخصیتی پیامبر(ص) از دیدگاه قرآن کریم، تعالیم خداوند به پیامبر(ص)، اصول کلی مدیریت نبوی (۱۵ اصل)، …

• مبانی مدیریت اسلامی و الگوهای آن
کتاب حاضر متن درسی دوره کارشناسی رشته مدیریت است‌ که در چارچوب سرفصل‌های تعیین شده شورای عالی برنامه‌ریزی وزارت آموزش عالی تدوین گردیده و از سه بخش تشکیل شده است: بخش اول، شامل کلیاتی که زمینه‌ساز ورود به مبحث مدیریت اسلامی و مباحثی چون تعامل دین و علم و نیز شناخت‌شناسی و بررسی منابع مدیریت اسلامی است. بخش دوم، مربوط به طرح اصول مدیریتی در نظام فکری اسلام است و در آن با توجه به سه اصل بنیادین اسلام، توحید و نبوت و معاد، الگوهای معرفتی بیان شده و از منظری تطبیق‌گونه نگرشی به مباحث مدیریت علمی نوین صورت گرفته است. بخش سوم، به تعریف مجموعه واژگان و اصطلاحات مدیریتی استفاده‌شده در کتاب اختصاص دارد و ضمیمه‌گونه‌ای است برای تسهیل مراجعات دانشجویان.

گفتارهای ادبی:

• غروب خداوند رخش
غروب‌خداوند‌رخش نگاهی به داستان رستم و شغاد است که پیکره اصلی آن یادگار دوران دانشجویی مولف و درس شاهنامه است و با اندکی افزودن و کاستن به شکل فعلی عرضه شده. انگیزه انتخاب این داستان نیز درس‌آموزی از غروبِ بسا پرفروغِ این اسطوره حماسه ایران است که به زعم نویسنده مرگ بزرگان نیز گاه چون داستان زندگی‌شان خاطره‌انگیز و پرنکته است.

• عروس حضرت قرآن
در کاروان حله شعر و ادب پارسی چهره‌های تابناکی دیده می‌شوند که هادی راه گشتند و با ذوق سرشار و دانش وافر خود تاثیر عمیقی در جهت‌گیری شعر پارسی گزارده و ژرفنای پسندیده‌ای بخشیده و بر صیانت و پاکیزگی این گنجینه همت ورزیدند که در این میان سهم و نصیب بزرگ‌مرد غزنوی، مجدودبن آدم سنائی، بی‌گمان چشمگیر است. از عمده‌ترین نکات برجسته آثار او استفاده بسیار عالی و بجای سنائی از مفاهیم ناب قرآنی است که در این جهت می‌توان او را پرچم‌دار میدانی دانست که پس از او نیز مردانی چون جلال‌الدین رومی به این سیر ادامه دادند. کتاب موجود برگرفته از رساله‌ای نگاشته در زمان اشتغال به تحصیل مولف است که عمده توجه در آن محک زدن نقاط قوت و ضعف کار سنائی و بررسی علل انتخاب‌ها و کاربردهایی است که به نوعی منتهی به انعکاس زمان و عصر سنائی در استفاده او از آیات قرآن شده است. علت انتخاب عنوان کتاب هم هنرمندی جناب سنائی است که در نهایت لطافت با اقتباس از آیه کریمه «اِنَّهُ لَقُرآنٌ کَریمٌ * فی کِتابٍ مَکنُونٍ *لا یَمَسُّهُ اِلّا المُطَهَّرُون» خوش سروده که: عروس حضرت قرآن نقاب آنگه براندازد/ که دارالملک ایمان را مجرد بیند از غوغا/ عجب نبود گر از قرآن نصیبت نیست جز نقشی/ که از خورشید جز گرمی نیابد چشم نابینا/

آثار صوتی و تصویری

تفسیر ترتیبی:

• بیان ۳
مجموعه بیان۳ حاوی ۱۴۴DVD در ۶ آلبوم، تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه زیرنویس و موضوع‌بندی مفاهیم تفسیری و تدوین ویژه شامل جدیدترین سخنرانی‌ها (سال۱۳۸۶به بعد) و آرای جدید تفسیری ایشان است. سبک تفسیری حاکم بر این مجموعه همان روش جامع ادبی و اجتماعی‌اخلاقی و نیز معقول و منقول است که در دوره‌های پیشین (بیان۱ و بیان۲) نیز جاری بوده است.

• بیان ۲ (بسته بندی نفیس)
این مجموعه شامل ۵۰ عدد لوح صوتی تفسیر کل قرآن کریم است که نتیجه سال‌ها تلاش مستمر و پویای اندیشمند فرزانه، مفسر عالیقدر قرآن ومحقق نو‌اندیش ، استاد محمد‌علی انصاری است. (این مجموعه در بسته‌بندی چرمی نفیس ارائه شده)

• بیان۲ (بسته بندی معمولی)
این مجموعه شامل ۵۰ عدد لوح صوتی تفسیر کل قرآن کریم است که نتیجه سال‌ها تلاش مستمر و پویای اندیشمند فرزانه، مفسر عالیقدر قرآن ومحقق نو‌اندیش ، استاد محمد‌علی انصاری است. (این مجموعه در بسته بندی چرمی نفیس ارائه شده)

• تفسیر سوره مبارکه الرحمن
این بسته تصویری ، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه الرحمن پرداخته شده.

• تفسیر سوره مبارکه مزمل
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری ست که در آن به تفسیر سوره مبارکه مزمل پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه محمد
این بسته تصویری ، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه محمد پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه مجادله
این بسته تصویری ، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه مجادله پرداخته شده .

• سوره مبارکه واقعه
این بسته تصویری، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه واقعه پرداخته شده .

• تفسیر سوره جن
این بسته شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه جن پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه بلد
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه بلد پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه حدید
این بسته تصویری ، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه حدید پرداخته شده .

• سوره مبارکه لقمان
این بسته تصویری، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه لقمان پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه صف
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه صف پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه مؤمنون
این بسته تصویری، شامل هفت لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیرسوره مبارکه مؤمنون پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه طور
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه طور پرداخته شده .

• تفسیر سوره حجرات (تصویری)
این بسته تصویری ، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه حجرات پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه نجم
این بسته تصویری ، شامل دو لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه نجم پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه حمد
این بسته تصویری، شامل دو لوح (DVD)تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه حمد پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه نور
این محصول شامل یک لوحmp3 در تفسیر سوره مبارکه نور است

• تفسیر سوره مبارکه شمس
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه شمس پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه ق
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه ق پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه تکویر
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه تکویر پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه مرسلات
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه مرسلات پرداخته شده .

• تفسیر سوره مبارکه مطففین
این بسته تصویری ، شامل یک لوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه مطففین پرداخته شده .

• تفسیرسوره مبارکه یس
این بسته تصویری ، شامل چهارلوح (DVD) تصویری است که در آن به تفسیر سوره مبارکه یس پرداخته شده .

تفسیر موضوعی:

• تفسیر موضوعی قرآن کریم
مجموعه سخنرانی‌های گردآوری‌شده تفسیر موضوعی قرآن کریم در یک مجموعه: آیه‌الکرسی، بزم انس، بیکران رحمت، بت نفس۱، بت نفس۲، چشم جان، جمال مستور، محبت، گام‌های موفقیت، حریم شیدایی، پرتومشکاه، شیطان، شکوه وصال، نخل امید، رنج و گنج، شوق کعبه، زن‌و‌مرد، زن از منظر قرآن کریم

• بت نفس ۱
این مجموعه درباره شناخت آسیب‌های نفس انسان در پرتو آیات قرآن‌کریم است و موضوعات آن عبارتند از: کلیات شناخت نفس (هوای نفس) -آسیب‌های نفس -تکبر -خودستایی -تزیین و تسویل-غفلت-قساوت قلب

• بت نفس ۲
مانند مجموعه اول این مجموعه نیز درباره شناخت آسیب‌های نفس انسان در پرتو آیات قرآن کریم است و شامل: جلسات ۱ و ۲٫ جهل جلسات ۳ و ۴٫ حسد جلسه ۵٫ حرص و طمع جلسه ۶٫ بخل

• گام‌های موفقیت در پرتو قرآن کریم(صوتیmp3)
گام‌های موفقیت شرح مشتاقانه‌ای است در پهنة کلام الهی و حکایت سلوکی است تا ستیغ کامیابی و سعادت که دستاورد سلسله مباحث قرآن‌پژوهی است؛ سلسله مباحثی که شرح هشت پله تا ملاقات خداست که از فکر آغاز شده و تا مقام رضا پایان می‌پذیرد. گام‌های رسیدن به موفقیت که هریک جلسه‌ای جداگانه‌های را به خود اختصاص داده که عبارتست از: گام اول: فکر؛ گام دوم: ذکر؛ گام سوم: شکر؛ گام چهارم: علم؛ گام پنجم: محبت؛ گام ششم: صبر؛ گام هفتم: توکل؛ گام هشتم: رضا. گفتنی است این مجموعه در پاییز ۸۵ در دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد ایراد شده است.

• گام های موفقیت در پرتو قرآن کریم (تصویری)
گام‌های موفقیت شرح مشتاقانه‌ای است در پهنة کلام الهی و حکایت سلوکی است تا ستیغ کامیابی و سعادت که دستاورد سلسله مباحث قرآن‌پژوهی است؛ سلسله مباحثی که شرح هشت پله تا ملاقات خداست که از فکر آغاز شده و تا مقام رضا پایان می‌پذیرد. گام‌های رسیدن به موفقیت که هریک جلسه‌ای جداگانه‌های را به خود اختصاص داده که عبارتست از: گام اول: فکر؛ گام دوم: ذکر؛ گام سوم: شکر؛ گام چهارم: علم؛ گام پنجم: محبت؛ گام ششم: صبر؛ گام هفتم: توکل؛ گام هشتم: رضا. گفتنی است این مجموعه در پاییز ۸۵ در دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد ایراد شده است.

• جاودانه
این مجموعه که در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده درباره اعجاز قرآن کریم است.

• زن و مرد
این مجموعه شامل شش جلسه سخنرانی استاد در دانشگاه فردوسی مشهد درباره موضوع زن و مرد و حول محورهای زیراست که در قالب یک لوح DVD تصویری ارائه شده: ۱٫ خلقت زن و مرد ۲٫ وجوه شخصیتی مشترک میان زن و مرد ۳٫ ویژگی‌های زن و مرد در قرآن ۴٫ شیوه‌های صحیح روابط زن و مرد از منظر قرآن

• حکمت‌های آسمانی
مجموعه‌ای از حکمت‌های درس‌آموز و تکان‌دهنده الهی برگرفته از آیات ۲۳تا۳۹ سوره مبارکه اسراء که در ده جلسه و دوDVD تصویری برای علاقه‌مندان ارائه شده است.

• محبت
محبت و عشق تحفه گرانمایه ای است که خالق ودود به ابناء آدم ارزانی نمود و گِل آدمیان را با آن سرشت.محبت جوهر دین و عیار سنجش ایمان است. این مجموعه که به بررسی آیات حب در قرآن می‌پردازد در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• جمال مستور
چرایی و چگونگی پوشش زن در قرآن. این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• شیطان
شیطان در پرتو آیات قرآن کریم از جمله سلسله مباحث تفسیر موضوعی است که در آن نقش شیطان، شیوه ارتباط شیطان با انسان و راهکار مقابله با او بررسی می شود. این سلسله سخنرانی در پاییز سال ۸۶در دانشگاه فردوسی مشهد و در ده جلسه ایراد و در قالب دو لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• پرتو مشکاة
در این DVD تصویری طی پنج جلسه، آیه نور (آیه۳۵ سوره مبارکه نور) شرح و تفسیر شده است.

• آیةالکرسی
این مجموعه که در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده تفسیر آیات ۲۵۵،۲۵۶،۲۵۷ سوره مبارکه بقره معروف به آیه الکرسی است.

• بزم انس
در این مجموعه که درقالب یک لوح DVD تصویری ارائه شده ضرورت توجه به کتاب الهی، راهکارهای انس با قرآن (تدبر و تفکر و تفهم)، تاثیرات قرآن بر جان و روح انسان و … تبیین می‌شود

• زن از منظر قرآن کریم (تصویری)
مجموعه زن از منظر قرآن کریم حاصل تفسیر و بررسی موضوعی بیش از ۳۰۰ آیه قرآن رباره زن در قرآن کریم است که در یک دوره آموزشی طی ۲۴ گفتار توسط اندیشمند فرزانه مفسر عالیقدر محمد علی انصاری ارائه شده و در قالب چهار لوح (DVD) تصویری) در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.

• زن از منظر قرآن کریم (صوتی)
مجموعه زن از منظر قرآن کریم حاصل تفسیر و بررسی موضوعی بیش از ۳۰۰ آیه قرآن رباره زن در قرآن کریم است که در یک دوره آموزشی طی ۲۴ گفتار توسط اندیشمند فرزانه مفسر عالیقدر محمد علی انصاری ارائه شده و در قالب یک لوح (MP3) در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.

• شوق کعبه
این سخنرانی که در قالب یک لوح (MP3) ارائه شده تفسیر مجموعه آیات حج در قرآن کریم ذیل حدود بیست عنوان ، پیرامون حقایق حج است.

• حریم شیدایی
حریم شیدایی منتخبی از آیات حج در قرآن کریم است (از سوره‌های بقره و آل عمران و حج) که به موضوعاتی از قبیل نقش اساسی تغییر قبله، فریضه حج، منافع حج، مقام کعبه و… اختصاص دارد و در ۱۲جلسه و قالب سه لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

گفتارهای ویژه:

• گفتارهای ویژه
مجموعه سخنرانی‌های گردآوری‌شده گفتارهای ویژه در یک مجموعه – آفتاب آمد دلیل آفتاب، بانوی تطهیر، اشراق غدیر، گلبانگ حسن، صبح امید، پرسش‌وپاسخ(کانادا)، عرفان خورشید، حکمت محفوظ، حسن ختام، جاودانه، سلوک ارغوانی، پرسش و پاسخ مشهد، سر عشق، شمیم ریحان، زخمه‌های فراق، خرد مجسم، محرم اسرار، پرسش و پاسخ مشهد ۲، سحاب رحمت، سپهر عدالت، سلوک جمیل ۱، سلوک جمیل ۲

• سلوک رضوی
۲۰راهکار زندگی شایسته

• حدیث دلشدگان
شرح دعای ۱۶ صحیفه سجادیه

• نخل امید
راهکارهای تربیت حکیمانه۱٫ این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• سحاب رحمت
پیرامون شخصیت امام‌علی(ع)

• رنج و گنج
راهکارهای تربیت حکیمانه۲٫ این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• چشم جان
راهکارهای تربیت حکیمانه۳٫ این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• پرسش و پاسخ مشهد
پرسش و پاسخ مشهد مقدس در قالب یک لوح DVD تصویری

• پرسش و پاسخ مشهد مقدس (۲)
پرسش و پاسخ در موسسه بیان هدایت نور در قالب سه لوح(DVD) تصویری

• پرسش و پاسخ
پرسش و پاسخ در مرکز اسلامی تورنتو

• سلوک جمیل
شرح دعای مکارم اخلاق صحیفه سجادیه درقالب سه لوح (DVD) تصویری

• سلوک جمیل ۲
شرح دعای مکارم الخلاق صحیفه سجادیه

• حسن ختام
عصمت و خاتمیت پیامبر (ص)

• صبح امید
بررسی آیات مهدویت قرآن است (قریب به ۱۰۰ آیه) و این مجموعه شرح و بیان این آیات و تاویل برخی از آن‌ها پیرامون این موضوع است.

• خرد مجسم – امام علی (ع) در قرآن کریم
شناخت شناسی امام علی (ع) ، عید غدیر ۱۳۹۰ –ولایت امام علی (ع) ، میلاد امام ۱۳۹۰ –قرآن و امام علی (ع) ، ۲۱ رمضان ۱۳۹۰

• محرم اسرار
راز گشایی مفاهیم دینی در خطبه فدکیه در قالب یک لوح (DVD) تصویری

• زخمه های فراق
در این مجموعه طی پنج گفتگو به بررسی موضوعات دربارة حضرت ولی‌عصر(عج) پرداخته شده است. که به ترتیب عبارتند از: انتظار و مفاهیم مربوط به آن، نشانه‌های ظهور شامل نشانه‌های عامه و نشانه‌های خاصه، مبانی مهدویت و نیز مهدویت در قرآن

• بیکران رحمت
مجموعه بیکران رحمت تفسیری است بر آیاتی چند از قرآن کریم که در آن به شرح عملکرد و توضیح خصوصیات فکری و رفتاری نبی مکرم اسلام (ص) پرداخته شده است. این مجموعه شامل ۶ جلسه سخنرانی می باشد که در قالب یک لوح (DVD)تصویری ارائه شده است.

• آفتاب آمد دلیل آفتاب

• سپهر عدالت
پیرامون شخصیت امام علی (ع).این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• بانوی تطهیر
بانوی تطهیر شرح و تبیین گوشه ای از حضور حضرت فاطمه صدیقه (س) در آینه وحی و حضور آیات الهی در جای جای زندگی این محبوبه الهی است. استاد با بیانی شیوا و عالمانه در این بحث به آراء و نظرات مفسران بزرگ عامه استناد نموده اند.

• گلبانگ حسن
گلبانگ حسن شرح و تفصیل پنج مهارت عمده در شیوه انتقال مفاهیم قرآن کریم است که برگرفته از آیه ۲۲ سوره زمر می باشد. این سخنرانی تخصصی در جمع گروهی از اساتید معارف دانشگاه در تابستان ۸۸ بیان شده است.

• اشراق غدیر
گفتارهای پیرامون امام علی (ع) که در قالب یک لوح (DVD)تصویری ارائه شده است.

• شمیم ریحان
این مجموعه شرحی است بر مراتب وجودی حضرت صدیقه کبری (س) که در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• سلوک ارغوانی
مروری بر دستاوردهای قیام عاشوراست که در محرم ۱۴۳۰ در تهران ایراد شده‌است

• حکمت محفوظ
گفتاریست پیرامون عدم تحریف قرآن کریم

• سرّ عشق
سرّ عشق قصه علم بیکران امام علی (ع) و ارتباط امام با غایت و هدف آفرینش است که در طی دو گفتار باز گو شده است. استاد با شیوایی و شیدایی به شرح این دو مبحث در ایام ولادت امام در سال ۸۹ پرداخته اند.

• شکوه وصال

• عرفان خورشید
ویژه ولادت امام رضا (ع) – پاییز۸۸ این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

شرح نهج‌البلاغه:

• حدیث افتنان
این مجموعه دربردارنده دو خطبه ناب از خطب نهج البلاغه حضرت امیرالمومنین علی(ع)، یعنی خطبه‌های ۱۵۶ و ۱۵۷ است که به ترتیب در ۳و۵ جلسه شرح شده؛ خطبه۱۵۶ در اوایل حکومت حضرت ایراد شده و درباره جنگ جمل و بصره و خطاب به مردم بصره است و خطبه۱۵۷ در رابطه با تشویق به تقوی، بازدارندگی و عزت‌بخشی تقوی و ذلت آوری فجور و نیازمندی انسان به کسب توشه آخرت است.

• شرح نهج‌البلاغه
مجموعه سخنرانی‌های گردآوری‌شده شرح نهج‌البلاغه در یک مجموعه – بانگ رحیل، فروغ حکمت، خطبه ۱۰۹(آستان جانان)، خطبه ۱۷۶(بهار دلها)، سیمای پارسایان، خطبه ۸۷، مشتاقی و مهجوری، سردلبران، نردبان آسمان ۱، نردبان آسمان ۲، حدیث افتنان، ملک تدبیر، نوش و نیش، سیمای برادر، ولایت مصر، آیینه عبرت، عارفانه، جمال بی‌همتا، تا صبح قیامت، منشور تربیت، آئین جاودان، کارنامه ابلیس

• تجلی عدالت
تجلی عدالت در ۴جلسه به شرح خطبه‌های۲۲۴ و ۱۴۹ نهج‌البلاغه پرداخته؛ این خطبه‌‌ها از ابعاد گوناگون شخصیتِ امام(ع)، از زبان وجود مبارکشان پرده برمی‌دارد؛ حضرت در این کلام روش عملی و سیره عینی علوی را برای مخاطبان خویش به اثبات رسانیده و ماندگار می‌فرمایند.

• کارنامه ابلیس
کارنامه ابلیس که در ۴DVD (20 جلسه) ارائه شده شرح خطبه قاصعه، طولانی‌ترین خطبه نهج البلاغه، است؛ حضرت در این خطبه رفتار شیطان و شیطان‌صفتان را نقد و بررسی نموده و طیف و حرکت و جناح شیطانی را میان انسان‌ها معرفی می‌فرمایند.

• آیینه عبرت
آیینه عبرت شرح خطبه۱۱۴ نهج البلاغه است که طی ۶ جلسه ایراد شده؛ این خطبه که به لحاظ کلمات و آهنگ سخن و نیز محتوی از زیبایی ویژه‌ای برخوردار است حمد و ثنای خداوند و بیان راهکارهای وصول به سعادت و تقوی و پیامدهای آن است.

• تا صبح قیامت
در این مجموعه خطبه‌های ۱۶۷و۱۹۰ نهج البلاغه در ۷جلسه شرح شده است. خطبه۱۶۷ از خطبی است که در ماه‌های اول خلافت حضرت بیان شده که در نهایت ایجاز و اختصار اما بسیار عمیق و پرمحتوی است و با بیان زیبای علوی در رابطه با وظیفه مسلمانان در قبال قرآن، راه‌های عینیت‌بخشی به تقوی، حوزه‌های تقوی، پدیده مرگ و … سخن رفته است و در۲جلسه شرح شده. خطبه۱۹۰ نیز از خطبه‌های بلیغ نهج البلاغه با ترکیبات ادبی بسیار ویژه است و حضرت تعالیم و آموزش‌های دلنشینی در رابطه با حمد و ثنای خداوند و پیامبر عظیم‌الشأن و سپس توصیه و موعظه به تقوای الهی را در لابه‌لای کلمات آن بیان فرموده‌اند که در ۵جلسه شرح شده‌است.

• آیین جاودان
شامل شرح دو خطبه از خطبات نورانی نهج‌البلاغه یعنی خطبه ۱۹۸(در ۷ جلسه) و خطبه ۴۵(در۱جلسه) است. خطبه ۱۹۸ جلسه۱: امام به ذکر گوشه‌ای از فضایل و کارکردهای تقوی می‌پردازند و اشاراتی نیز به ویژگی‌های کلی شرع مقدس اسلام می‌فرمایند. جلسه۲: ویژگی‌ها و مزایای تقوی جلسه۳: راهکار کسب تقوی و طاعت خداوند جلسه ۴: معرفی توصیفی اسلام جلسه۵: خاستگاه تقوی و طاعت جلسه۶: نتیجه‌گیری کلی جلسه ۷: ارائه توصیفات و جمع بندی مطالب خطبه ۴۵: یک بخش آن در باب تحمید و ثنای الهی و بخش دیگرنگاهی به دنیاست که امام در این خطبه بسیار زیبا ارتباط با حق و خلق و خود را به هم گره می‌زند و اضلاع را بهم متصل میفرماید.

• جمال بی همتا
شرح خطبه ۱۸۲ نهج البلاغه

• نوش و نیش
دنیا در نهج البلاغه،در قالب دولوح DVD(تصویری)

• عارفانه
مجموعة عارفانه شرح خطبه گران‌سنگ و نورانی ۲۲۲ نهج البلاغه است که در پاییز سال۸۹ و به بهانه نشست‌های سلسله‌وار با دانشگاهیان که بیش از ده سال است در دانشگاه‌فردوسی‌مشهد ادامه داشته طی هفت نوبت بیان شده؛این خطبه عارفانه‌ترین خطبه امام در نهج البلاغه است که حکایتی دست‌یافتنی به افق‌های لا‌یتناهی ملکوت است.

• سیمای برادر
شرح حکمت ۲۸۹ نهج البلاغه که در دانشگاه فردوسی مشهد ایراد شده است. این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• خطبه ۸۷ نهج البلاغه
خطبه ۸۷ نهج البلاغه با موضوع ویژگیهای متقین و جایگاه عترت، تفسیر و شرح گردیده است. این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• مشتاقی و مهجوری
شرح خطبه ۱۹۳ نهج البلاغه شامل ۱۰ جلسه سخنرانی که در قالب دو لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• آستان جانان
این مجموعه شرح خطبه ۱۰۹ نهج البلاغه می باشد که در قالب دو لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• منشور تربیت
شرح نامه ۳۱ نهج البلاغه می باشد. نامه ای که در آن امیر ملک اخلاق و ایمان، حضرت امام علی(ع) در یکی از بهترین و کاملترین نسخه های اخلاقی انسانی و اسلامی،ناب ترین توصیه ها و راهکارهای اخلاق و کمال را به فرزندش امام حسن مجتبی (ع) و تمامی فرزندان دهر نشان می د

• بهار دلها
این مجموعه شرحی است بر خطبه ۱۷۶ نهج البلاغه که در قالب دو لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• ملک تدبیر
این مجموعه شرح عهدنامه مالک اشتر می باشد که در قالب دو لوح (DVD)تصویری ارائه شده است.

• فروغ حکمت
فروغ حکمت شرح و تفسیر نامه گرانسنگ ۶۲ نهج البلاغه امام علی (ع) به حارث همدانی است. این نامه حاوی تعالیم گهرباری است که آداب سلوک معنوی را تعلیم می نماید.استاد در طی نه جلسه درسی در قائم شهر به تفسیر این حقایق علوی پرداخته اند و چون همیشه پرده از غنا و حسن

• بانگ رحیل
شرح خطبه ۱۸۳ نهج البلاغه است. خطبه‌ای شیوا و فصیح که با حمدیه‌ای بسیار پر‌معنا شروع شده، اهمیت قرآن و توصیه به تقوا را در خود گنجانده و با یادی از قیامت و چگونگی نجات از آتش قهر الهی به اتمام می‌رسد. این مجموعه در قالب دو لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• سیمای پارسایان
نرم افزار اوصاف پارسایان حاوی بیست جلسه درس و شرح و تفسیر و تبیین خطبه ۱۹۳ ( متقین ) از سلسله خطب وجود مقدس امیر ملک کلام حضرت امیرالمومنین (ع) است. این مجموعه در قالب یک لوح نرم افزاری ارائه شده است.

• ولایت مصر
شرح نامه ۲۷ نهج البلاغه (نامه امام علی (ع) به محمدبن ابی بکر) که در خرداد ۸۶ در دانشگاه علوم پزشکی شیراز ایراد شده است. این مجموعه در قالب یک لوح (DVD) تصویری ارائه شده است.

• سرّ دلبران
شرح فضائل امام علی (ع) در گفتار ابن ابی حدید معتزلی که در قالب یک لوح (DVD) ارائه شده است.