واکاوي واژه «ربّ»
«ربّ» واژهاي مضاعف است؛ يعني دو حرف اصليِ آن از يك جنس بوده و تكرار شده است. اين واژه ممكن است مصدر باشد كه در اين صورت، معنای آن می شود: "خداوند مظهر ربوبيت است".
احتمال ديگر آن است كه اين واژه، صفت مشبهه بر وزن «فَعْل» باشد، مانند «صَعْب» و از آنجا كه صفت مشبهه بر ثبات و دوام دلالت دارد، واژه "رب" به اين معناست که ربوبيت در ذات الهي دائم و ثابت است.
همچنين قاعدهاي در كلام عرب وجود دارد كه بر اساس آن، در كلمات مضاعف اِبدال صورت ميگيرد؛ براين اساس، هنگامي که واژه «ربّ» به باب تفعيل برده ميشود، واژگانِ «رَبَّبَ، يُرَبِّبُ، تَربيباً» به «رَبّيَْ، يُرَبِّي، تَربِيَةً» تبديل ميشود.
بنابراين، مي توان گفت مصدر «تربيت» و اسم فاعل آن، يعني «مُرَبِّي» از ريشۀ «ربّ» مشتق شدهاند.
واژه «رَبّ» در لغت به معناي «أَصْلَحَ وَ مَلِكَ» است؛ يعني در اين واژه دو مفهوم نهفته است: اصلاح و مالكيت. پس «ربّ»، هم اصلاحكننده و هم مالك شيء محسوب ميشود.
البته اين واژه فقط دربارۀ خداوند به صورت مطلق به كار ميرود؛ اما دربارۀ ديگران يا به شکل جمع استعمال ميشود، مانند «ارباب» يا به شکل اضافي مانند «ربُّ السَّفينَة» و «رَبُّ البَيْت» كه به معناي صاحب کشتي و مالك خانه است كه فارسي آن چنين است:
چون كه رب ّالبيت دف گيرد به دست
بيت و ما في البيت رقّاصي كنند
منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری
