ارتباط مالكيت و تربيت

همان طور که بيان شد، در واژۀ «رب»، دو مفهوم «اصلاح» و «مالکيت» نهفته است. حال بايد ديد چه ارتباطي بين اين دو مفهوم وجود دارد؟
تجربۀ اجتماعي بشر نشان داده است كه هرگاه كاري به دست مالكِ آن محقق شود، موفق‌تر و پرثمرتر از كاري است كه به دست ديگران صورت گيرد. دليل اين مسئله آن است كه مالك، دلسوزيِ فزون‌تري به سرمايۀ خويش دارد و با صبر و دقت بيشتري آن را به پايان مي‌رساند. مسئلۀ تربيت نيز اين‌گونه است؛ يعني تربيتي به سرانجام خواهد رسيد كه با دلسوزي و مهرورزي قرين باشد؛ به عبارتی اگر اين امر را مالك انجام دهد، بهتر به نتيجه خواهد رسيد. براي مثال، زحمات معلم در تربيت شاگرد را نمي‌توان با كوشش‌هاي پدرِ عالم و آگاه مقايسه کرد. پدري كه از مسائل تعليم و تربيت آگاهي داشته باشد، ده‌ها مرتبه مفيدتر و مؤثرتر از معلم عمل مي‌كند؛ زيرا او فرزندش را متعلّق به خود مي‌داند. معلم ممكن است در تربيت شاگرد به خستگي و ملال دچار شود و به اصطلاح، كاسۀ صبرش لبريز گردد؛ اما پدر و مادرِ مهربان در ميدان تربيتِ فرزندان، خستگي‌ناپذيرند و به هر شكلي با آنان سازگاري و همراهي مي‌ورزند که اين برخاسته از همان احساسِ وابستگيِ مالكانه‌اي است كه ايشان به فرزندانشان دارند. بنابراين هرگاه مقام تربيت با مالكيت همراه شود، آثار مثبت و نتايج ارزنده‌تري به بار مي‌آورد.
بر اين اساس، «ربّ» به معناي مالكِ مدبّر و تربيت‌كنندۀ دلسوزي است كه در تدبير و تربيت خويش، احاطه و دلسوزي لازم را دارد. بنابراين، به هر مالكي «ربّ» گفته نمي‌شود؛ مثلاً به كودك شش‏ماهه‌اي كه وارث سرمايۀ هنگفت پدر شده است، «ربّ» نمي‌گويند؛ زيرا اگرچه داراي مالكيت است، قدرت پرورش و تدبير و اصلاح مِلك خود را ندارد. «ربّ» مالك دلسوزي است كه داراي مقام تربيت و تدبير است. خداوند نيز بدين سبب «ربّ» ناميده شده كه مالكِ مدبّر و مربي دلسوز مخلوقات خويش است، پس خاضعانه بايد گفت: (اَلْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ).

منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری

Telegram.me/Ahsanalhadis