شَرح آیات 146 و 147 سوره مبارکه بقره
146- الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ ۖ وَإِنَّ فَرِيقًا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
147- الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ
146- کسانى که کتاب آسمانى به آنان داده ایم، او [=پیامبر ]را همچون فرزندان خود مى شناسند; ولى جمعى از آنان،حق را در حالى که از آن آگاهند کتمان مى کنند.
147- این (فرمان تغییر قبله) حکم حقّى از طرف پروردگار توست; بنابراین، هرگز از تردیدکنندگان در آن مباش.
آنها به خوبى او را مى شناسند
در تعقیب بحث هاى گذشته پیرامون لجاجت و تعصب گروهى از اهل کتاب، نخستین آیه مورد بحث، مى گوید: «علماى اهل کتاب، پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) را به خوبى همچون فرزندان خود مى شناسند» (الَّذینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَعْرِفُونَهُ کَما یَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ).
نام، نشان و مشخصات او را در کتب مذهبى خود خوانده اند.
«ولى گروهى از آنان سعى دارند آگاهانه حق را کتمان کنند» (وَ إِنَّ فَریقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ).
هر چند گروهى از آنها با مشاهده این نشانه هاى روشن، اسلام را پذیرا گشتند، چنان که، از «عبداللّه بن سلام» که از علماى یهود بود و سپس اسلام را پذیرفت نقل شده، مى گفت: «من پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) را بهتر از فرزندم مى شناسم»! (أَنَا أَعْلَمُ بِهِ مِنِّى بِابْنِى).(1)
این آیه، پرده از حقیقت جالبى بر مى دارد و آن این که بیان صفات جسمى، روحى و ویژگى هاى پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) در کتب پیشین به قدرى زنده و روشن بوده است که ترسیم کاملى از او در اذهان کسانى که با آن کتب، سر و کار داشته اند مى نمود.
آیا کسى مى تواند احتمال دهد در آن کتب هیچ نامى از پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) و نشانى از وى نبوده ولى پیغمبر اسلام با این صراحت در مقابل چشم آنها بگوید تمام صفات من در کتب شما موجود است؟
آیا اگر چنین بود همه دانشمندان اهل کتاب به مبارزه شدید و صریح بر ضد او بر نمى خاستند؟
و به او نمى گفتند: این تو و این کتاب هاى ما، در کجاى آن نام و صفات تو ثبت است؟
و آیا ممکن بود حتى یک نفر از علماى آنان در برابر پیامبر اسلام تسلیم شود؟!
پس این گونه آیات، خود دلیل بر صدق و حقانیت خودش مى باشد.
* * *
سپس به عنوان تأکید بحث هاى گذشته پیرامون تغییر قبله، یا احکام اسلام به طور کلى مى فرماید: «این فرمان حقى است که از سوى پروردگار تو است و هرگز از تردیدکنندگان نباش»! (الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرینَ).
و با این جمله پیامبر را دلدارى مى دهد، و تأکید مى کند: در برابر سمپاشى هاى دشمنان ذره اى تردید ـ چه در مسأله تغییر قبله و چه در غیر آن ـ به خود راه ندهد، هر چند دشمنان، تمام نیروهاى خود را در این راه بسیج کنند.
مخاطب در این سخن گرچه شخص پیامبر(صلى الله علیه وآله) است، ولى همان گونه که در آیات گذشته نیز گفتیم در واقع هدف، همه مردم مى باشند و گرنه مسلّم است پیامبرى که از طریق شهود با وحى سر و کار دارد هیچ گاه شک و تردیدى به خود راه نمى دهد، چرا که وحى براى او جنبه حسّ و عین الیقین دارد.
* * *
1 ـ «المنار»، جلد 2 و تفسیر «کبیر فخر رازى»، ذیل آیه مورد بحث ـ «بحار الانوار»، جلد 9، صفحه 85 (با اندکى تفاوت) و جلد 15، صفحه 180 (با اندکى تفاوت) ـ تفسیر «قمى»، جلد 1، صفحه 196، با اندکى تفاوت (مؤسسه دار الکتاب).
...................
تفسیر نمونه
