إِیَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاكَ نَسْتَعِینُ (بخش دوم)

تنها تو را مي‎پرستيم و تنها از تو ياري مي‎جوييم.

معانى عبادت(قسمت دوم)

معناى دوم عبادت، اطاعت است. اين معنا در قرآن فراوان به كار رفته است؛ مانند:

أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَیكُمْ یا بَنِی آدَمَ أَنْ لَا تَعْبُدُوا الشَّیطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ
اى فرزندان آدم، مگر با شما عهد نكرده بودم كه شيطان را مپرستيد (اطاعت نکنيد)؟ زيرا او دشمن آشكار شماست.

اقليت معدودي در طول تاريخ شيطان را مي‌پرستيدند و در همين عصر و زمان هم افرادي مدّعى شيطان‏پرستى هستند؛ اما خطاب خداوند در اين آيه به تمام فرزندان آدم است و آنچه خداوند سبحان در اين آيه مي‌گويد، اشاره به بلايى عمومى است كه همۀ انسان‌ها به آن مبتلا هستند و آن اطاعت و پذيرش خواسته‏هاى شيطان است.
البته اطاعت معناى مستقيم عبادت نيست؛ بلكه مفهومِ ملازم آن است. انساني كه به‌حقيقت، معبودى را عبادت مي‌كند، اختيارش را هم در دست او مي‌نهد؛ يعنى رابطۀ عابد و معبود رابطه‌اي پذيرشى است که زنجيرۀ پيوند آن اطاعت است. به عبارت ديگر، ثمرۀ عبادت در اطاعت ظاهر مي‌شود و عبادت حقيقي بدون اطاعت هيچ معنا و مفهومى ندارد.
بر اين اساس، عبادت در «اِیّاكَ نَعْبُدُ» بدين مفهوم است که خدايا، فقط از تو اطاعت مي‌كنيم و سَر در خطِ فرمان تو داريم و پذيرفته‌ايم كه:

در دايرۀ قسمت ما نقطۀ تسليميم
لطف آنچه تو انديشى حكم آنچه تو فرمايى

معناى سوم عبادت ابراز و نشان‏دادن نهايت خضوع و ذلت است. در كلام عرب به شترهايى كه بسيار رام و مطيع هستند و به هر سو كه ساربان بخواهد حركت مي‌كنند، «بَعيرٌ مُعَبَّد» گفته مي‌شود؛ يعنى شترى كه عبد است و حتي اگر مهارش به دست كودكى باشد، به فرمان او مي‌نشيند و برمي‌خيزد و حركت مي‌كند. عبادت، نهايت رام شدن و ذلت و نرمش است. با اين معنا، «اِیّاكَ نَعْبُدُ» يعنى خدايا، فقط براى حضرت تو خضوع و ذلت كامل داريم. براى نمايش ظاهرى اين ذلت است که هنگام سجود، پيشانى را كه شريف‌ترين عضو بدن است بر خاك مي‌ساييم و آستان ادب مي‌بوسيم و با نهايت کُرنش مي‌گوييم: «سُبْحانَ رَبِّىَ الْاََعْلی وَ بِحَمْدِهِ».

منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری

Telegram.me/Ahsanalhadis