مَالِكِ یَوْمِ الدِّینِ (بخش ششم)
جزاي حقيقي انسانها در آخرت
آنچه در دنيا به عنوان مزد و پاداش يا کيفر و عقوبت مطرح است، جزاي حقيقي کردار و عيناً مطابق با عمل نيک يا فعل ناپسند نيست؛ زيرا آنچه در شريعت به عنوان کيفر دنيوي مقرّر شده است، درواقع مطابق با ظرفيت دنيا طراحي شده و بدلي از عقوبت حقيقي است.
به عبارت ديگر، آنچه انسانها در اين دنيا به نام مزد يا عقوبت، مقرّر و اجرا ميکنند، به دليل شناخت ناقص و علم ناکافي، مسلّماً با حقيقتِ عمل، ناهماهنگ خواهد بود. بنابراين، اگرچه پاداش و کيفر دنيوي به شکل «موجبۀ جزئيه» و مسمّايي از جزاي اخروي، منافاتي با پاداش و کيفر آخرت ندارد، اين دنيا به هيچ وجه امکانات و گنجايش جزاي عادلانۀ الهي را در خود ندارد. براي مثال، جنايتکاري که دستش به خون هزاران انسان بيگناه آلوده است، درنهايت، در محاکم دنيوي به اعدام محکوم خواهد شد؛ اما آيا اين مجازات، جبرانکننده و پاسخگوي خون آن انسانهاي بيگناه است؟ قطعاً اينگونه نيست؛ قوانين و محدوديتهاي دنياي مادي، بيش از اين، ظرفيت جزا و کيفر ندارد. پس بايد عالمي در پيش باشد که در آن، چنين افرادي به عقوبت حقيقي و کاملِ جنايات خويش برسند و عدالت، به معناي واقعي اجرا گردد و آن روز همان «یَوْمِ الدِّین» است.
اين مسئله دربارۀ اعمال نيک و حَسَنات نيز صادق است؛ بدين معنا که در اين دنيا انسان هاي مُحسن و نيکوکاري هستند که وجود خويش را وقف خدمت به خداوند و اسلام و شريعت مي کنند و حتي در اين راه از جان خويش گذشته و هستي خود را در طَبَق اخلاص مي گذارند؛ اما اين دنيا و اهل آن نميتوانند مزد و پاداش حقيقي اين گروه را ادا کنند؛ زيرا پاره اي از خدمات و زحمات، هرگز در دنيا به پاداش حقيقي نمي رسند و بهاي آنها بسيار فزون تر از توان و امکانات دنياي مادي است.
منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری
