در سخنان پیشوایان دین حقوق متقابل امت، یا وظایف امام در برابر امت و مسئولیت مردم در قبال امام مطرح شده است.
دعاهای صحیفه نیز از این حقیقت با بیان مخصوص خود - که همان شیوه ابراز حقایق در قالب نیایش است - یاد کرده و امام سجاد علیهالسلام در این باره چنین فرموده است:
خداوندا! دل ولی خود را درباره دوستانت نرم کن، و دستش را بر دشمنانت گشوده ساز، و مهربانی و رحمت و عطوفت و شفقتش را بما ارزانی دار، و چنان کن که ما از شنوندگان و مطیعان او شویم، و در راه رضایش پوینده و در نصرت او و دفاع از او یاری کننده باشیم و به این وسیله بسوی تو و پیغمبرت که رحمتهایت ای بار خدای بر او و آلش باد تقرب جوییم.(صحیفه سجادیه، دعای 47، بخش 63)
در این بخش از دعای صحیفه بصورت ضمنی ارزشهای رهبری در مدیریت نیروی انسانی و جامعه اسلامی یادآوری شده و نرمخویی و دشمن ستیزی و مهربانی نسبت به مردم مورد تصریح قرار گرفته است. از سوی دیگر وظایف مردم در برابر امام عادل و مصلح خیرخواه نیز بر شمرده شده است:
- لزوم حرف شنوی و اطاعت از او در برنامههای اجتماعی و حكومتی همانند برنامه های دینی
- لزوم جلب رضایت و خشنودی امام.
- لزوم یاری امام و دفاع از حریم وی.
همچنین میتوان نتیجه گرفت که اطاعت و حمایت از امام، خود دارای پاداش و ارزش دینی و مایه تقرب به خداست.
در فراز دیگری از صحیفه میخوانیم:
پروردگارا، رحمت فرست بر پاکیزهتران از اهل بیت او که ایشان را برای قیام به امر خود برگزیدهای، و خزانه داران علم، و نگهداران دین، و جانشینان خویش در زمین، و حجتهای خویش بر بندگان خود قرار دادهای. (صحیفه سجادیه، دعای 47، بخش 56)
امام سجاد علیهالسلام در این عبارت به چند نکته اساسی تصریح کرده است:
- الهی بودن منصب و مقام ائمه معصومین علیهمالسلام.
- ویژگی ائمه و معصومین در میان خاندان پیامبر و این که همه خویشاوندان پیامبر صلیاللهعلیهوآله از مرتبه طهارت و عصمت برخوردار نبودهاند.
- معصومین علیهمالسلام از خاندان پیامبر صلیاللهعلیهوآله، پس از آن حضرت پاسدار دین و ارزشهای معنوی هستند.
- معصومین علیهمالسلام علاوه بر رهبری معنوی، در نظام اجتماعی نیز برخوردار از مقام خلافت الهی هستند و تا زمانی که آنان در میان امت هستند، رهبری دین و دنیای مردم، حق دیگران نیست.
ترابی، احمد، كتاب امام سجاد علیهالسلام جمال نیایشگران، بااندكی تصرف
------------------------------
