شرح آیه 10 سوره مبارکه اعراف

به دنبال آیاتى که در آنها به مبدأ و معاد اشاره شده بود، در این آیه و آیات بعد، «انسان»، عظمت و اهمیت مقام او و چگونگى آفرینش این نوع و افتخاراتى که خداوند به او داده، و پیمان هائى که در برابر این همه نعمت از او گرفته است، مورد بحث قرار مى گیرد، تا از این راه پایه هاى تربیت و تکامل او محکم تر گردد.

نخست در یک آیه، همه این مطالب را به گونه اى خلاصه، ذکر کرده سپس در آیات بعد به طور مشروح آورده است.

در آغاز مى فرماید: «ما مالکیت و حکومت، و تسلط شما را بر زمین، مقرر داشتیم» (وَ لَقَدْ مَکَّنّاکُمْ فِی الأَرْضِ).

«و انواع وسائل زندگى را براى شما در آن قرار دادیم» (وَ جَعَلْنا لَکُمْ فیها مَعایِشَ).

«اما با این حال کمتر شکر این همه نعمت و موهبت را به جاى مى آورید» (قَلیلاً ماتَشْکُرُونَ).

«تمکین»، تنها به این معنا نیست که شخصى را در محلى جاى دهند، بلکه به این معنى است که تمام وسائل کار را در اختیار او بگذارند، به او قدرت و توانائى بخشند، ابزار کار را فراهم کنند و موانع را برطرف سازند، به مجموع اینها کلمه «تمکین» اطلاق مى شود.

درباره یوسف(علیه السلام) در قرآن مجید مى خوانیم: وَ کَذلِکَ مَکَّنّا لِیُوسُفَ فِی الأَرْضِ: «این چنین یوسف را در سرزمین مصر تمکین بخشیدیم»(1) (و همه گونه قدرت در اختیار او قرار دادیم).

این آیه مانند بعضى دیگر از آیات قرآن، پس از ذکر نعمت هاى پروردگار، مردم را دعوت به شکرگزارى مى کند، و ناسپاسى آنها را نکوهش مى نماید.

بدیهى است: زنده کردن حس شکرگزارى و قدردانى در مردم در برابر نعمت هاى خدا تنها براى این است که طبق فرمان فطرت در برابر بخشنده نعمت، خضوع کنند، او را بشناسند و فرمانش را به جان و دل بپذیرند و به این وسیله هدایت و تربیت شوند، نه این که شکرگزارى کمترین اثرى در مقام با عظمت پروردگار داشته باشد، بلکه اثر آن همانند آثار همه عبادت ها و فرمان هاى او عاید خود انسان مى شود.

* * *

1 ـ یوسف، آیه 56.