مَالِكِ یَوْمِ الدِّینِ (بخش هفتم)
مالکيت و ملوکيت خداوند بر آفرينش(قسمت دوم)
بیان شد که ملوکيت و حاکميت، منحصر در ذات هستيبخشِ آفرينش است و اين حق، محدود به دنيا يا آخرت نميشود؛ بلکه فرمان او در هر زمان و هر مکاني نافذ و مؤثر است. قرآن کريم از زبان يوسف پيامبر(ص) ميفرمايد:
«أَنْتَ وَلِییّ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَۀِ».
تنها تو در دنيا و آخرت صاحباختيار مني.
همانگونه که در دنيا ولايت و اختيار با حضرت حق است، عالم قيامت نيز صحنۀ تجلّي ولايت الهي است:
«هُنَالِكَ الْوَلَایَۀُ لِلهِ الْحَقِّ»
در آنجا فرمانروايي به خداىِ حق تعلّق دارد.
بنابراين، خداوند متعال هم «مالِک» است و هم «مَلِک» و حقّ مالکيت و ملوکيت در اختيار اوست. بر اين اساس، تفاوتي به لحاظ معنا و مفهوم بين قرائت «مالِک» و «مَلِک» براي خداوند وجود ندارد؛ زيرا مِلْک او عين مُلْک او و مُلْک او عين مِلْک اوست.
البته برخي معتقدند که بنا بر دلايلي، قرائت «مَلِک» مناسبتر است؛ زيرا در کلام عرب، واژۀ «مالِک» و ريشۀ آن (مِلْک) هيچ گاه به زمان اضافه نميشوند و عباراتي چون «مالِکُ اليَوم»، «مالِکُ الدَّهْر» و «مالِکُ العَصْر» معمول نيستند و به کار برده نميشوند؛ اما درمقابل، واژۀ «مَلِک» و ريشۀ آن، مُلک، به زمان اضافه ميشوند و ترکيباتي چون «مَلِکُ الدَّهْر» و «مَلِکُ اليَوم» در زبان عرب استفاده ميشود. در اين آيه نيز از آنجا که «يَوم» ظرف زمان است، اضافه شدن «مَلِک» بدان صحيحتر از «مالِک» به نظر ميرسد.
دليل ديگر بر ترجيح قرائت «مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ»، آيهاي از قرآن کريم است که ميفرمايد:
«ثُمَّ مَا أَدْرَاكَ مَا یَوْمُ الدِّینِ * یَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَیئاً وَ الْأََمْرُ یَوْمَئِذٍ لِلهِ»
سپس چه چيز تو را آگاه كرد كه روز جزا چيست؟ روزى كه كسى براى كسى هيچ اختيارى ندارد و در آن روز، فرمان از آنِ خداست.
در اين آيۀ شريفه که بيانگر حالات قيامت است، مالکيت بر نفوس و جانها در جهان واپسين نفي ميشود و گفته ميشود که امر و فرمان در آن عالم، در انحصار حضرت حق است و «يَومُ الدّين» هم روزي است که ملوکيت و ولايت خداوند متعال تجلّي مييابد.
منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری
