اسما و صفات الهی از یک دیدگاه، بر دو گونه‌اند:
اول، اسامى و نشانه‌هایى كه در سراسر عالَم هستى پراكنده‌اند؛ یعنی هرآنچه در عالم هستى دیده می‌شود، از دورترین كهكشان‌ها تا کوچک‌ترین ذرات، نشانه‌هایى از ذات احدیت‌اند و همۀ آن‌ها «اسمُ الله» و اسامى تكوینى خداوندگارند؛ دوم، اسم‌هایی كه در قالب الفاظ و كلمات وارد شده‌اند و حضرت حق، خویش را بدین نام‌ها ستوده و معرّفى کرده است؛ مانند:

«هُوَ اللهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللهِ عَمَّا یُشْرِكُونَ».

اوست خدایی که جز او معبودی نیست؛ همان فرمانروای پاکِ سلامت‌بخشِ امان‌دِه، چیرۀ پیروزمند، جبران‌کنندۀ دارای بزرگی. منزّه است خداوند از آنچه شریک او می‎گردانند.

در حکایت است که حكیمى مجنون را دید كه بر روى شن‌هاى ساحل چیزى می‌نویسد. از او پرسید: چه می‌نویسى؟

گفت شرح حُسن لیلی می‌دهم
خاطر خود را تسلّى می‌دهم
نیست جز نامی از او در دست من
زان بلندی یافت قدر پست من
ناچشیده جرعه‌ای از جام او
عشق‌بازى می‌كنم با نام او

شاید بتوان گفت ما هم از طریق نام‌های خداوند با او عشقبازى می‌كنیم؛ همان نام‌هایى كه خود، تحت عنوان «الأََسْمَاءُ الْحُسْنىَْ» به ما تعلیم داده و وسیلۀ تقرّب ما به ذات خویش قرار داده است.
خداوند متعال هركدام از اوصاف قدسى خود را در قالب اسمى به بشر معرفى نموده است: هنگامى‌كه می‌خواهد قدرت خود را به انسان بشناساند، از آن به «قادر» و «قدیر» تعبیر می‌نماید و هرگاه می‌خواهد احاطۀ علمى خویش را بر عالَم وجود و هستى مطرح سازد، از صفت «علیم» یاد می‌كند؛ وقتی می‌خواهد از رحمت و رأفتی پرده بگشاید که به بندگان دارد، خود را «رحمان» و «رئوف» معرفی می‌كند و آنگاه كه می‌خواهد گذشت و مغفرت خود را به بندگان بازگو فرماید، «غفور» و «غفّار» را به صحنه می‌آورد.
به‌ بیان ‌دیگر، حضرت حق براى اوصاف خود، اسم قرار داده است: قدرتش را به «قدیر»، حكمتش را به «حكیم»، عزتش را به «عزیز»، علمش را به «علیم» و... نام‌گذارى فرموده است.
البته خداوند براى هركدام از اوصاف خود، لفظى مقرّر نموده كه این لفظ، اسم آن وصف است. بنابراین اسم «الله» در «بِسْمِ الله»، یعنى قدرت، حكمت، رحمت، حلم، جود، صبر و سایر صفاتِ خداوند؛ پس «بِسْمِ الله» یعنى خدایا، با استعانت از تمام اوصاف حضرت تو، كار را آغاز می‌كنم.
البته ذکر این نکته ضروری است که اسامى حضرت حق، عین ذات اوست و مانند دیگر اسامى و مسمّیات نیست كه بین اسم و مسمّا تغایر و تفاوت وجود دارد.

منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری

Telegram.me/Ahsanalhadis