اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ (بخش سوم)

ما را به راه راست رهنمون فرما.

مفهوم هدايتِ هدايت‌يافتگان(قسمت سوم)

معناي دوم
نكتۀ بعدي آن است که حفظ و مداومت در هر کار از آغاز آن مشکل‌تر است. در روايتي از امام باقر(ع) آمده است:

«اَلْإِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ».
باقيماندن بر هر کار از شروع آن دشوارتر است.

براين اساس، دعاي (اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ) بدين معناست که اگرچه ما تاکنون مشمول نعمت هدايت بوده‌ايم، اما دغدغۀ خاطر ِما اين است که از اين پس چه خواهد شد و آيا همچنان در اين راه ثابت‌قدم خواهيم ماند يا خير؛ زيرا فتنه‌ها و حوادث گوناگوني ممکن است در وجود انسان تزلزل ايجاد کرده و مهار را از کف او بربايد و او را از صراط مستقيم خارج سازد؛ به تعبير شاعر:

قطع اين مرحله بي همرهي خضر مکن
ظلمات است بترس از خطر گمراهي

خداوند در قرآن کريم نيز با اشاره به نمونه‌اي از اين‌گونه لغزش‌ها مي‌فرمايد:

(وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ الَّذِی آتَینَاهُ آیاتِنَا فَانْسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّیطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِینَ)
و خبر مهم آن‌كس را بر آنان بخوان كه آيات خود را به او داده بوديم. پس از آن به‌درآمد. آنگاه شيطان او را دنبال كرد و از گمراهان شد.

اين آيه بنابر نظر برخي صاحب‌نظران دربارۀ بلعم باعوراست که باوجود قرارداشتن در مسير هدايت، اسير شيطان شد و دربرابر پيامبر زمانش ايستاد و به نفرين او گرفتار آمد. البته اين مسئله ويژۀ افرادي چون او نيست و هر فردي ممکن است به نوعي بلعم باعورا باشد. آدمي بايد هر لحظه نگهبان ايمان خويش باشد و بداند حفظ و بقاي هدايت، دشواري‌هاي فراواني پيش رو دارد.
ازاين‌رو نياز است که انسان مسلمان حداقل ده مرتبه در شبانه روز تکرار کند: (اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ) و اين به معناي «ثَبِّتْنا عَلَي الصِّراطِ المُسْتَقيمِ» يا «اَقِمْنا وَ اَدِمْنا عَلَي الصِّراطِ المُسْتَقيمِ» است؛ همان نيايشي که خداوند در قرآن کريم تعليم مي‌دهد:

(رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَیتَنَا وَ هَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَۀً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ)
پروردگارا، پس از آنکه ما را هدايت كردى، دل‌هايمان را منحرف مگردان و از جانب خود، رحمتى بر ما ارزانى دار كه تو خود بخشايشگرى.

بنابراين، مراد از اين آيه آن است که انسان با دعا مي‌گويد: پروردگارا، درست است که لطف و عنايت تو شامل حال ما شده و ما را در صراط مستقيم قرار داده است، اما عاجزانه از تو تمنا مي‌کنيم كه اين لطف را بر ما مستدام و پايدار بداري و گام‌هايمان را در ادامۀ اين مسير استوار سازي تا آن را به‌سلامت طي کنيم و شاهد مقصود را در آغوش گيريم. به‌تعبير شاعر:

کز تناقضهاي دل پشتم شکست
بر سرم جانا بيا مي‌مال دست
زيرِ دستِ تو سرم را راحتي است
دستِ تو در شُکْربخشي آيتي است
سايۀ خود از سر من بر مدار
بيقرارم بيقرارم بيقرار

منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری

Telegram.me/Ahsanalhadis