«حمد و شکر»
به طور کلي حمد و ستايش انسانها بر اعمالي كه با اختيار انجام مىدهند، پسنديده و بجاست و حتي بر اين امر تأكيد نيز شده است. از فضايل اخلاقي آن است كه انسان هرگاه زيبايى و کمالى را مشاهده مىكند، لب به ثنا بگشايد و هر عمل خير و احسانى را ميبيند، سپاس گزارد؛ زيرا مُهر خموشى بر لبزدن و در قبال هنر و کمال ديگران سكوت كردن ممكن است یا متأثر از حسادت و شهامت نداشتن در بيان فضيلت ديگران باشد يا ساير نفسانياتي كه حجاب وجود انسان است و از عوامل عمدۀ بروز تكبر در روح او به شمار ميرود.
گفتنی است سپاسگزاري از زحمات ديگران از همان محيط نخستين و دامن پُرمهر مادر و پدر، آغاز ميشود. شكر و سپاس والدين، قرين و وابسته به شكر حضرت احديت است و چنانچه اين رفتار پسنديده از جامعه رخت بربندد، محبت بهتدريج از نوع انسان به انواع ديگر منتقل خواهد شد و همانگونه كه در بعضى از جوامع مشاهده مىشود، جايگاه صحيح رابطۀ انسان با انسان تبديل به رابطۀ مجازگونه انسان و حيوان شده و بدين ترتيب، نسل بشر با خطري جدي مواجه ميشود.
ازسوي ديگر، زيربناى عمل را شوق و اشتياق و انگيزه تشكيل مىدهد. هنگامى که در جامعهاي، هنرِ هنرمند خريدار دارد، خدمت انسانِ خدوم اجر نهاده مىشود و تحقيق محقق با اقبال و روىآورىِ جامعه قرين ميشود، روحيۀ اشتياق به كار و خدمت در سطح جامعه افزايش مىيابد و احساس شعف و جدّيت در اعمال پسنديده برانگيخته ميشود.
بنابراين، با توجه به مطالب پيشين و اينكه حمد مقبوليت و پسنديدگى عمومى دارد، خداوند در آغاز سورۀ مبارکۀ «حمد» نفرمود: «اَلْمَدْحُ لِلهِ»، بلكه فرمود: «اَلْحَمْدُ لِلهِ»؛ زيرا اولاً افعال حضرت باريتعالى اختيارى و شايستۀ حمد است و ثانياً در حيطۀ ذات حضرت حق، هيچگونه حمد و سپاس نابجايى تصور نمىشود و هر حمدى كه گفته شود، خداوند شايستۀ آن و برتر از آن است.
منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری
